Thuê thiết kế nội thất đáng tiền khi căn nhà có nhiều đồ đóng tại chỗ, bố cục khó, hoặc bạn không có thời gian theo sát thợ, vì một sai lầm về kích thước hay ánh sáng thường đắt hơn cả phí thiết kế. Nó ít đáng khi căn hộ nhỏ, đồ chủ yếu mua rời, bạn có gu rõ ràng và sẵn sàng tự đo, tự vẽ, tự hỏi thợ.
Câu hỏi "tự làm được thì thuê làm gì" có lý, nhưng chỉ đúng một nửa. Thiết kế nội thất không chỉ là chọn màu cho đẹp; phần lớn giá trị nằm ở những thứ người ngoài nghề hay bỏ sót: lối đi, chiều cao bếp, chỗ ổ cắm, hướng sáng, cách tủ mở cửa không va nhau. Bài này tách gói thiết kế ra từng phần, chỉ ra phần nào đáng trả, phần nào bạn tự làm được, và những mức thuê trung gian ít người biết.
Bạn trả tiền cho những gì khi thuê thiết kế
Bố cục và công năng. Người làm nghề nhìn mặt bằng và biết ngay giường đặt đâu để không bị cửa sổ chiếu thẳng mặt buổi sáng, bàn ăn kê sao để đủ chỗ kéo ghế, tủ bếp chữ L hay chữ I hợp với thói quen nấu. Đây là phần có giá trị lớn nhất, vì nó quyết định cuộc sống mỗi ngày trong căn nhà suốt nhiều năm.
Bản vẽ kỹ thuật cho thợ. Bản vẽ ghi rõ kích thước từng tủ, vị trí ổ điện, đường nước, chiều cao đèn. Thợ làm theo bản vẽ ít sai và ít cãi nhau hơn thợ làm theo lời tả. Khi nhà có nhiều đồ đóng tại chỗ, bộ bản vẽ này gần như bắt buộc dù ai vẽ.
Phối màu, chất liệu, ánh sáng. Phần dễ thấy nhất và cũng là phần nhiều người tự làm được nếu chịu khó xem mẫu thật dưới ánh sáng nhà mình. Người làm nghề giúp tránh vật liệu đẹp nhưng khó lau, màu sơn lên tường khác hẳn trong ảnh.
Giám sát thi công. Người thiết kế ghé công trình, kiểm tra thợ làm đúng bản vẽ, xử lý phát sinh. Phần này đáng tiền khi bạn bận đi làm cả ngày và không phân biệt được tủ đóng chuẩn hay ẩu.
Ảnh phối cảnh ba chiều. Hình ảnh đẹp giúp hình dung, nhưng cũng là phần dễ làm bạn mê và chi thêm. Ảnh phối cảnh không phải là căn nhà; nó là bản vẽ được tô sáng.
Phép tính: phí thiết kế so với cái giá của một lần sai
Hãy dùng ví dụ giả định để thấy logic. Một căn hộ làm nội thất trọn gói giả sử hết 300 triệu, phí thiết kế giả sử bằng khoảng một phần mười lăm. Câu hỏi không phải "khoản phí này có đắt không", mà là "không có nó, khả năng mình làm sai một hai món lớn là bao nhiêu, và mỗi món sai tốn bao nhiêu để sửa". Một bộ tủ bếp đóng sai chiều cao, phải tháo đóng lại, có thể tốn bằng nửa phí thiết kế. Một hệ ổ cắm thiếu chỗ phải đục tường đi dây nổi, vừa tốn vừa xấu suốt nhiều năm.
Ngược lại, với một căn phòng trọ hay căn hộ nhỏ mà đồ chủ yếu mua rời như giường, bàn, kệ lắp ráp, rủi ro sai là thấp và sai thì đổi được. Lúc đó phí thiết kế trọn gói có thể lớn hơn mọi khoản sai bạn có khả năng mắc phải. Phần đáng trả co lại còn một buổi tư vấn bố cục.
Cũng nên tính giá trị thời gian. Tự làm nội thất một căn nhà tốn hàng chục buổi tối đi xem vật liệu, nhắn thợ, so báo giá, ra công trình. Với người có công việc bận hoặc con nhỏ, số giờ đó có giá. Với người coi việc tự sắp xếp nhà là niềm vui, số giờ đó lại là phần thưởng, không phải chi phí.
Một chi phí ngầm khác hay bị bỏ qua là chênh lệch vật tư. Có bên thiết kế giảm phí nhưng gắn với việc thi công hoặc mua vật liệu qua họ. Khi đó phí thiết kế thấp không có nghĩa là tổng chi thấp; hãy hỏi rõ bản vẽ có giao riêng cho bạn mang đi thuê thợ khác được không.
Mức thuê nào hợp với nhà nào
Không chỉ có hai lựa chọn "thuê trọn gói" hoặc "tự làm hết". Giữa hai đầu có nhiều mức:
| Mức thuê | Bạn nhận được | Hợp với |
|---|---|---|
| Tư vấn theo buổi | Người làm nghề xem mặt bằng, góp ý bố cục, chỉ ra lỗi lớn | Căn nhỏ, đồ mua rời, chủ nhà có gu |
| Chỉ mặt bằng bố trí | Bản vẽ sắp xếp đồ, lối đi, vị trí điện nước | Nhà có vài món đóng tại chỗ, chủ nhà tự chọn màu |
| Thiết kế kỹ thuật không phối cảnh | Bản vẽ chi tiết đủ cho thợ đóng, không ảnh ba chiều | Người hình dung tốt, muốn tiết kiệm phần ảnh |
| Thiết kế trọn gói | Bố cục, kỹ thuật, phối cảnh, chọn vật liệu | Nhà nhiều đồ đóng, chủ nhà bận |
| Trọn gói kèm giám sát | Thêm người theo thợ tới khi bàn giao | Nhà phố, biệt thự, chủ nhà không có mặt thường xuyên |
Nhiều người trả cho mức trọn gói trong khi cái họ thật sự cần chỉ là mức thứ hai. Hỏi bên thiết kế có nhận từng phần không; nhiều nơi nhận, nhưng không tự nói ra.
Dấu hiệu bạn sẽ tiếc tiền thuê thiết kế
Người tiếc tiền thiết kế thường rơi vào những tình huống giống nhau:
- Bạn đã có hình mẫu rất rõ trong đầu và chỉ muốn người khác vẽ lại. Khi đó phần sáng tạo bạn trả tiền không được dùng, thậm chí còn thành tranh cãi.
- Thiết kế xong, ngân sách thi công không đủ, phải cắt bớt quá nửa. Bản vẽ đẹp cho một ngân sách không có thật là khoản phí trả cho thứ không bao giờ thành hình.
- Bên thiết kế giao ảnh ba chiều rất đẹp nhưng bản vẽ kỹ thuật sơ sài; thợ vẫn phải hỏi lại từng chi tiết.
- Người thiết kế chưa từng hỏi gia đình nấu ăn kiểu gì, có thờ cúng không, có người già không, phơi đồ ở đâu. Thiết kế không hỏi nếp sống thường đẹp mà khó ở.
- Bạn ký trọn gói khi căn nhà là nhà thuê, hoặc sẽ bán trong vài năm. Phần lớn giá trị thiết kế nằm trong đồ đóng tại chỗ, thứ bạn không mang theo được.
Nếu ba trên năm dấu hiệu hiện ra, hãy chọn mức thuê thấp hơn hoặc tạm dừng để rõ ngân sách và kế hoạch ở trước.
Nếu tự làm, đây là những việc không được bỏ
Tự làm nội thất hoàn toàn khả thi, nhưng phải tự đảm nhận phần việc mà người thiết kế vẫn làm:
- Đo lại toàn bộ mặt bằng bằng thước, ghi chiều cao trần, vị trí cửa, cửa sổ, ổ điện, ống nước hiện có. Đừng tin bản vẽ bàn giao của chủ đầu tư.
- Vẽ bố cục trên giấy kẻ ô theo tỉ lệ, cắt hình đồ đạc bằng giấy để xếp thử. Kiểm tra mọi lối đi còn ít nhất một khoảng đủ cho người đi lại thoải mái, cửa tủ mở hết không va giường.
- Liệt kê thói quen: ai nấu, nấu món gì, phơi đồ ở đâu, ai làm việc ở nhà, có khách ở lại không. Bố cục phải theo danh sách này chứ không theo ảnh mẫu.
- Đánh dấu vị trí ổ cắm, công tắc, đèn trước khi trát và sơn. Đây là chỗ người tự làm hay sai nhất và sửa tốn nhất.
- Xem mẫu vật liệu thật dưới ánh sáng nhà mình vào buổi sáng và buổi tối. Màu gỗ, màu sơn thay đổi rất nhiều.
- Cân nhắc trả tiền cho một buổi tư vấn chỉ để người làm nghề rà lại bản bố cục của bạn. Đây thường là khoản chi nhỏ nhất mà giá trị cao nhất.
Nếu làm hết các bước mà vẫn thấy rối, đó là tín hiệu thật sự cần thuê ở mức cao hơn. Tự làm không phải để chứng minh, mà để tiết kiệm phần mình làm tốt được.
Nếu đã thuê, làm sao để phí thiết kế không trôi
Thuê rồi mà không tham gia thì phần lớn giá trị vẫn có thể mất. Buổi gặp đầu tiên quan trọng nhất: hãy mang theo danh sách thói quen của gia đình, ảnh vài căn nhà bạn thấy dễ chịu và vài căn bạn thấy không hợp, cùng con số ngân sách thi công thật. Người thiết kế giỏi sẽ hỏi lại nhiều hơn bạn kể; người chỉ cho xem ảnh mẫu rồi báo giá ngay là dấu hiệu bạn sắp nhận một bản vẽ chung chung.
Ở vòng phác thảo, đừng vội khen ảnh phối cảnh. Hãy hỏi những câu cụ thể: đứng ở bếp có thấy cửa ra vào không, ngăn kéo dưới bồn rửa có bị ống nước chắn không, ổ cắm đầu giường cao bao nhiêu, chỗ phơi đồ khi trời mưa ở đâu. Mỗi câu hỏi kiểu này là một lỗi có thể tránh, và tránh trên giấy rẻ hơn tránh trên công trình rất nhiều.
Khi chốt bản vẽ, yêu cầu một bảng khối lượng và dự toán theo hạng mục. Nhìn vào bảng này bạn biết phần nào chiếm nhiều tiền nhất và có thể chủ động cắt: đổi vật liệu mặt tủ, bỏ bớt trần thạch cao trang trí, giữ lại sàn cũ. Phí thiết kế đáng tiền nhất khi nó cho bạn quyền quyết định có thông tin, chứ không phải khi nó quyết định thay bạn.
Câu tự hỏi trước khi ký hợp đồng thiết kế
Trả lời thật lòng, càng nhiều câu nghiêng về cột giữa thì phí thiết kế càng có lý do:
| Câu hỏi | Nghiêng về nên thuê | Nghiêng về tự làm hoặc thuê ít |
|---|---|---|
| Nhà có bao nhiêu đồ đóng tại chỗ? | Bếp, tủ áo, vách, trần đều đóng | Gần như toàn đồ mua rời |
| Mình có thời gian theo thợ không? | Không, đi làm cả ngày | Có, ở gần và linh hoạt |
| Mình sẽ ở căn này bao lâu? | Lâu dài | Vài năm rồi bán hoặc trả |
| Mặt bằng có khó không? | Nhà ống sâu, góc lệch, trần thấp | Căn vuông vắn, đơn giản |
| Bản vẽ có giao cho mình mang đi không? | Có, thuê thợ nào cũng được | Chỉ dùng khi thi công cùng bên đó |
Câu cuối đặc biệt đáng hỏi. Bản vẽ thuộc về bạn là phần tiền bạn giữ được; bản vẽ bị trói vào gói thi công là phần tiền bạn chưa thật sự mua.
Câu hỏi thường gặp
Phí thiết kế nội thất thường tính thế nào?
Thường tính theo mét vuông sàn hoặc theo phần trăm giá trị thi công, có nơi tính trọn gói theo căn. Hỏi rõ phí đã gồm bao nhiêu lần sửa bản vẽ, có giám sát không, và bản vẽ giao ở dạng nào.
Thiết kế miễn phí khi thi công trọn gói có lợi không?
Không hẳn. Phí thiết kế thường đã nằm trong giá thi công, và bạn mất quyền so giá với thợ khác. Hãy hỏi giá thi công nếu tách thiết kế riêng để so cho công bằng.
Căn hộ nhỏ có cần thuê thiết kế không?
Căn nhỏ lại là nơi mỗi chục phân đều quý, nên một buổi tư vấn bố cục có thể rất đáng. Còn thiết kế trọn gói kèm phối cảnh thì thường chưa cần nếu đồ chủ yếu mua rời.
Làm sao để không bị thiết kế vượt ngân sách?
Nói con số ngân sách thi công ngay từ đầu và yêu cầu bên thiết kế báo dự toán theo từng hạng mục sau bản phác đầu tiên. Thiết kế đẹp cho một ngân sách không có là thiết kế vô dụng.
Có nên thuê thiết kế cho nhà đang đi thuê không?
Thường không cần trọn gói. Một buổi tư vấn sắp xếp đồ rời, ánh sáng, rèm có thể đủ. Đồ đóng tại chỗ ở nhà thuê là thứ bạn bỏ lại khi chuyển đi.
Tự thiết kế dễ sai nhất ở đâu?
Thường là vị trí ổ cắm và đèn, chiều cao bếp, khoảng mở cửa tủ, lối đi quá hẹp và chỗ phơi đồ. Những lỗi này nhìn trên ảnh không thấy, chỉ hiện ra khi đã ở.