XungDang.comXứng Đáng
Học hành của con và du học

Cho con du học từ bậc phổ thông có đáng không: lợi ích và cái giá ngoài tiền

Du học từ bậc phổ thông đổi lấy ngoại ngữ sớm và lộ trình đại học thuận, nhưng cái giá là những năm thiếu niên xa nhà. Cách tính xem nhà mình đáng hay chưa.

A mother seen from behind standing in a doorway of a teenage bedroom, watching an open half-packed suitcase on the bed, warm afternoon light through a window

Cho con du học từ bậc phổ thông đáng với gia đình có con đã tự lập được trong sinh hoạt, chủ động muốn đi, và có người lớn đáng tin ở bên kia trông chừng. Nó khó đáng khi con đi vì cha mẹ muốn "đi sớm cho chắc", khi con còn phụ thuộc gia đình nhiều, hoặc khi khoản chi bốn năm phổ thông đã ăn hết phần tiền dành cho đại học.

Du học sớm khác du học đại học ở một điểm: tiền chỉ là một phần của cái giá. Phần còn lại là những năm mười lăm, mười sáu tuổi, khi con thay đổi nhiều nhất, mà cha mẹ không ở cạnh. Bài này tách những gì gia đình nhận được thật, cách tính phần tiền chênh so với đi muộn hơn, cái giá ngoài tiền, và các phương án ở giữa. Bài không nêu trường, nước hay mức học phí, và không đánh giá đứa trẻ nào giỏi hay kém.

Những gì đi sớm cho mà đi muộn không có

Ngoại ngữ ở độ tuổi còn dễ "nhập". Thiếu niên sống trong môi trường nói tiếng khác vài năm thường nói tự nhiên hơn người đi lúc đã lớn. Đây là lợi ích rõ nhất và khó thay bằng lớp học.

Lộ trình vào đại học thuận hơn. Con quen cách học, cách viết bài luận, cách làm hồ sơ của hệ giáo dục bên đó, nên bước vào đại học ít bỡ ngỡ.

Thời gian để thích nghi. Năm đầu xa nhà thường khó. Đi sớm nghĩa là cái khó ấy rơi vào những năm áp lực điểm số chưa nặng bằng đại học.

Một số môn và hoạt động trong nước chưa có. Tuỳ chương trình, con được học các môn tự chọn, hoạt động thể thao, nghệ thuật theo cách khác. Phần này đáng hay không phụ thuộc vào việc con có thật sự thích chúng.

Sự trưởng thành sớm. Nhiều phụ huynh kể con về sau một năm biết tự sắp xếp, biết hỏi, biết xin giúp đỡ. Đó là lợi ích thật, nhưng nó chỉ đến khi con có người lớn nâng đỡ bên cạnh; thiếu chỗ dựa ấy, cùng một sự xa nhà lại thành gánh nặng.

Đáng với gia đình nào, chưa đáng với gia đình nào

Đi sớm thường đáng với gia đình mà con đã có một kế hoạch đại học ở nước ngoài khá chắc, ngoại ngữ đã khá, và quỹ cho cả phổ thông lẫn đại học đều đã tính đủ. Với những nhà này, ba năm phổ thông bên kia giống như trả thêm để con vào đại học vững hơn và đỡ một năm dự bị.

Nó cũng đáng với một số đứa trẻ đã thử xa nhà, đi trại dài ngày, ở nhà họ hàng và tỏ ra thích thú với việc tự lo. Những em này thường hoà nhập nhanh, dùng hết phần ngoại ngữ và phần trưởng thành mà gia đình trả tiền.

Ngược lại, chưa đáng khi kế hoạch đại học còn bỏ ngỏ, khi con mới mười bốn mười lăm tuổi mà chưa từng tự lo một ngày, hoặc khi gia đình chọn đi sớm vì thấy nhà bên cạnh cho con đi. Cũng chưa đáng khi khoản phổ thông khiến cha mẹ phải làm thêm quá sức, vì lúc con cần cha mẹ sang thăm, cả nhà không còn khoảng trống nào để xoay.

Phần tiền chênh: so với đi lúc vào đại học

Ví dụ giả định để thấy cách tính: nếu đi từ lớp mười, gia đình chi thêm ba năm phổ thông ở nước ngoài, gọi là khoản P, cộng thêm phí giám hộ, ở nhà người bản xứ hoặc ký túc xá, vé máy bay về thăm nhiều lần hơn. Nếu con học phổ thông trong nước tới hết lớp mười hai rồi mới đi, ba năm ấy tốn một khoản nhỏ hơn nhiều, gọi là N. Phần chênh P trừ N là giá của "đi sớm ba năm".

Ghi phần chênh ấy cạnh bốn lợi ích ở trên. Câu hỏi là: với riêng con mình, bốn lợi ích đó có đáng phần chênh không, hay con có thể lấy phần lớn bằng một năm luyện ngoại ngữ thật kỹ ở nhà rồi đi lúc vào đại học.

Một điểm hay bị quên: tiền cho phổ thông ở nước ngoài thường lấy từ chính quỹ dành cho đại học. Nếu ba năm phổ thông làm quỹ đại học hụt, gia đình có thể phải chọn trường đại học rẻ hơn mong muốn, tức là trả nhiều cho bậc ít quan trọng và cắt bớt bậc quan trọng hơn. Trước khi đi sớm, nên chắc rằng phần đại học vẫn còn đủ.

Thêm vào đó là các khoản ít ai liệt kê: chi phí người giám hộ hoặc dịch vụ trông chừng, tiền cho những lần cha mẹ phải bay sang khi con ốm hay có chuyện, phí học thêm ngoại ngữ trong năm đầu. Cộng hết rồi mới so.

Cái giá ngoài tiền: những năm thiếu niên xa nhà

Ở tuổi mười lăm, con đang hình thành cách nhìn về bản thân, về bạn bè, về chuyện đúng sai. Xa nhà lúc ấy có thể khiến con chín chắn sớm, nhưng cũng có thể khiến con cô đơn mà không biết nói với ai. Cha mẹ nhìn qua màn hình điện thoại vài lần mỗi tuần rất khó thấy con đang buồn thật hay chỉ mệt.

Khoảng cách văn hoá cũng là một khoản. Có em đi sớm, sau vài năm thấy khó nói chuyện sâu với cha mẹ bằng tiếng Việt, hoặc thấy mình không thuộc hẳn về bên nào. Đây không phải điều xấu, nhưng gia đình nên biết trước và giữ những thói quen nối lại: gọi điện cố định, đọc sách tiếng Việt cùng nhau, về nhà mỗi kỳ nghỉ dài.

Cuối cùng là chuyện người lớn bên kia. Người giám hộ, gia đình nhận ở cùng, thầy cô chủ nhiệm là những người con gặp mỗi ngày. Chất lượng của họ ảnh hưởng tới con nhiều hơn chương trình học. Một số tiền lớn trả cho trường nổi tiếng mà người trông chừng hằng ngày không đáng tin thì khó gọi là đáng.

Cha mẹ cũng trả một phần. Những năm con đi là những năm nhà vắng hẳn một người, bữa cơm ít đi một đôi đũa, và mỗi lần con gọi về giọng buồn là một đêm cha mẹ không ngủ được. Có gia đình thấy nhẹ nhõm vì con được sống trong môi trường mình mong; có gia đình sau một năm nhận ra mình đánh giá thấp nỗi nhớ. Cả hai cảm giác đều bình thường, và nên được tính vào câu hỏi "có đáng không" ngay từ đầu, chứ không đợi tới lúc đã đóng tiền ba năm.

Một cách thử đơn giản: trước khi quyết định, để con sống tự lập vài tuần ở một nơi xa nhà trong nước, ví dụ một khoá học hè có ký túc xá. Cách con xoay xở và cách cả nhà chịu đựng khoảng cách trong mấy tuần ấy nói nhiều hơn mọi lời tư vấn.

Dấu hiệu con chưa sẵn sàng, đi lúc này dễ thành tiếc

Những dấu hiệu này nói về độ sẵn sàng của con lúc này, không phải đánh giá con. Một hai năm nữa nhiều em sẽ khác hẳn.

  • Con chưa tự lo được việc hằng ngày: dậy đúng giờ, giặt đồ, tự đi khám khi ốm nhẹ, tự quản một khoản tiền tiêu vặt.
  • Người muốn đi là cha mẹ; khi hỏi riêng, con nói "sao cũng được" hoặc né trả lời.
  • Con đang có chuyện chưa ổn về cảm xúc, bạn bè hay sức khoẻ mà gia đình còn đang cùng con xử lý.
  • Con chưa từng xa nhà quá vài ngày, chưa từng đi trại, chưa từng ở nhà người khác.
  • Gia đình chưa tìm được người lớn đáng tin ở bên kia, chỉ trông vào dịch vụ quen qua quảng cáo.
  • Ngoại ngữ của con còn yếu tới mức năm đầu chỉ để học tiếng, trong khi bạn cùng lớp đã học môn chính.

Nếu ba dấu hiệu trở lên đúng với con, phương án chờ thêm một hai năm thường giữ được phần lớn lợi ích mà giảm hẳn rủi ro.

Các phương án ở giữa

Đi từ lớp mười một hoặc lớp mười hai. Con vẫn có hai năm làm quen với hệ giáo dục bên đó trước đại học, mà ở nhà thêm vài năm quan trọng.

Một năm trao đổi rồi về. Con thử sống xa nhà một năm học, gia đình nhìn thấy con thích nghi ra sao rồi mới quyết định bước dài hơn.

Học chương trình quốc tế trong nước. Con quen cách học và ngoại ngữ của hệ bên ngoài mà vẫn ở cùng gia đình; khoản chi vẫn lớn, nhưng thường nhỏ hơn du học và không mất những năm ở nhà.

Khoá hè ngắn trước khi quyết. Vài tuần ở môi trường tương tự giúp con và cha mẹ biết con có hợp không, trước khi bỏ ra khoản ba bốn năm.

Luyện ngoại ngữ thật kỹ ở nhà. Một kế hoạch đều đặn với giáo viên tốt, đọc sách và xem tài liệu bằng ngoại ngữ, nói chuyện với người bản xứ qua các lớp trực tuyến. Cách này không thay được trọn môi trường sống, nhưng lấy lại được phần lớn lợi ích ngoại ngữ với chi phí nhỏ hơn nhiều.

Bảng tự hỏi trước khi cho con đi sớm

Cha mẹ và con trả lời riêng rồi so đáp án. Chỗ hai bên lệch nhau là chỗ cần nói thêm.

Câu hỏiNghiêng về đángNghiêng về chờ
Ai là người muốn đi nhất?Con chủ động muốnCha mẹ muốn, con chiều
Con tự lo sinh hoạt tới đâu?Tự lo phần lớn việc hằng ngàyCòn cần nhắc nhiều
Ai trông chừng con hằng ngày bên kia?Người đã gặp, đã hỏi kỹChỉ biết qua quảng cáo
Quỹ cho đại học sau đó còn đủ không?Còn đủSẽ phải cắt bớt
Đi muộn hai năm thì con mất gì cụ thể?Kể được điều cụ thểKhông rõ, chỉ là "sớm thì tốt"
Gia đình chịu được việc xa con mấy năm liền chứ?Đã nói chuyện kỹChưa nghĩ tới

Bảng không có đáp án đúng cho mọi nhà. Nó giúp tách niềm mong cho con một tương lai tốt khỏi những gì con cần ngay lúc này.

Câu hỏi thường gặp

Mấy tuổi thì cho con du học là phù hợp?

Không có một tuổi đúng cho mọi trẻ. Độ sẵn sàng của con quan trọng hơn tuổi: tự lo sinh hoạt, tự muốn đi, có người lớn đáng tin bên kia. Nhiều gia đình thấy đi từ cuối bậc phổ thông là cân bằng hơn đi từ đầu.

Du học phổ thông có giúp vào đại học nước ngoài dễ hơn không?

Thường là thuận hơn vì con quen cách học và cách làm hồ sơ bên đó. Nhưng một năm chuẩn bị kỹ ở nhà cũng giúp được phần lớn, nên cần so với phần tiền chênh của ba năm đi sớm.

Có nên để con ở nhà người bản xứ hay ký túc xá?

Mỗi cách có lợi riêng: ở nhà người bản xứ giúp ngoại ngữ và có người lớn gần, ký túc xá có nề nếp và bạn cùng tuổi. Điều quan trọng là gia đình đã nói chuyện trực tiếp với người sẽ trông chừng con.

Con đi rồi muốn về thì sao?

Nên hẹn trước với con rằng muốn về là được nói, không bị coi là thất bại. Nhiều em về lại học phổ thông trong nước rồi đi lúc vào đại học, và vẫn ổn.

Làm sao biết con có cô đơn khi ở xa?

Giữ lịch gọi cố định, hỏi chuyện ngoài học hành, để ý các thay đổi như ngủ kém, bỏ hoạt động từng thích, gọi ít dần. Khi lo, liên lạc với người giám hộ và nhà trường; nếu con có biểu hiện buồn kéo dài, nên để con gặp người tư vấn của trường hoặc bác sĩ.

Du học sớm có làm con mất gốc tiếng Việt không?

Có nguy cơ nếu không giữ thói quen. Đọc sách tiếng Việt, gọi điện bằng tiếng Việt, về nhà kỳ nghỉ dài giúp con giữ được. Gia đình nên coi đây là một phần của kế hoạch chứ không để tự nhiên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138