Cho con học thêm đáng tiền khi mỗi lớp lấp đúng một chỗ hổng cụ thể mà con và thầy cô trên lớp đã nhìn ra, và con vẫn còn thời gian tự học, nghỉ ngơi. Học thêm khó đáng khi con đi học thêm để học lại đúng bài trên lớp, khi lớp chỉ đông người mà không ai sửa bài cho con, hoặc khi lịch kín tới mức con không còn sức hiểu bài.
Học thêm là khoản chi nhỏ từng tháng nên ít khi được tính kỹ như một món đồ lớn. Cộng cả năm, cộng nhiều môn, nó thành một trong những khoản lớn nhất của nhiều gia đình. Bài này tách gia đình đang trả cho gì trong mỗi giờ học thêm, cách quy ra tiền theo giờ con thật sự được học, những dấu hiệu khoản học thêm đang phí, và cách cắt bớt mà con không bị hụt. Bài không chấm điểm con, không so con với bạn.
Ba loại học thêm, ba mức đáng tiền khác nhau
Học để lấp lỗ hổng. Con hổng một phần kiến thức, ví dụ phân số hay cách viết đoạn văn, và cần người giảng lại theo cách khác. Loại này đáng nhất nếu có người thật sự tìm ra chỗ hổng và có điểm kết thúc: khi lấp xong thì dừng.
Học trước chương trình. Con học trước bài sẽ học trên lớp. Nó giúp một số trẻ tự tin hơn, nhưng cũng khiến nhiều trẻ chán ngồi trên lớp vì "biết rồi". Đáng hay không tuỳ con, và hiếm khi đáng với mọi môn cùng lúc.
Học vì mọi người đều học. Lớp đông, nội dung trùng bài trên lớp, con đi vì bạn đi hoặc vì phụ huynh ngại không cho con đi. Loại này thường ít đáng nhất, nhưng lại chiếm phần lớn lịch học thêm của nhiều trẻ.
Học để được trông. Có lúc học thêm thực chất là chỗ gửi con khi cha mẹ chưa về. Không sai, nhưng nên gọi đúng tên để so với các cách trông giữ khác như câu lạc bộ thể thao, thư viện hay nhờ người thân.
Học để chuẩn bị một kỳ chuyển cấp. Học có thời hạn, có mục tiêu rõ, thường trong vài tháng trước kỳ thi. Loại này đáng khi lớp sát với nội dung con cần và kết thúc đúng lúc, không kéo dài thành thói quen sau khi kỳ thi đã qua.
Quy ra tiền theo giờ con thật sự được học
Ví dụ giả định để thấy cách tính: một lớp học thêm thu mỗi tháng một khoản L, học tám buổi, mỗi buổi chín mươi phút. Nhìn qua thì mỗi buổi tốn L chia tám. Nhưng trong chín mươi phút ấy, bao nhiêu phút con được giảng đúng chỗ mình chưa hiểu, được sửa bài của chính mình? Trong lớp ba mươi em, có khi chỉ năm phút. Khi đó, giá thật của mỗi phút con được kèm cao hơn nhiều so với một buổi học riêng ngắn hơn.
Làm phép tính ấy cho từng môn: ghi số buổi mỗi tháng, số em trong lớp, con được sửa bài bao nhiêu lần, và hỏi con một câu đơn giản sau mỗi tuần: "Tuần này ở lớp học thêm con hiểu thêm được điều gì mà trên lớp chưa hiểu?". Môn nào con trả lời được đều đặn là môn đang đáng tiền.
Cộng thêm chi phí đi lại, thời gian đưa đón của cha mẹ, bữa ăn vội giữa hai ca học. Với nhiều nhà, phần thời gian đưa đón còn tốn hơn học phí: một người phải về sớm, bỏ ca làm thêm, hoặc chạy xe qua ba điểm học mỗi tối.
Cuối cùng là chi phí cơ hội của thời gian con: mỗi buổi học thêm lấy đi một buổi tự học, đọc sách, chơi thể thao hoặc đơn giản là ngủ đủ. Những thứ đó không có học phí nhưng có giá trị thật với việc học lâu dài.
Cái giá không ghi trên biên lai: giấc ngủ và thời gian rảnh
Lịch học thêm dày thường được trả bằng giấc ngủ. Một đứa trẻ tan trường, ăn vội, đi hai ca học thêm, về nhà làm bài tập tới khuya thì sáng hôm sau ngồi trên lớp đã mệt. Giờ học chính, thứ gia đình không tốn thêm đồng nào, lại là giờ con tiếp thu kém nhất. Khoản học thêm khi ấy không cộng thêm kiến thức mà chỉ chuyển việc học từ ban ngày sang ban đêm.
Thời gian rảnh cũng là một phần của việc học. Lúc chơi với bạn, đọc một cuốn truyện tự chọn, chạy nhảy ngoài sân, con học cách tự xoay, tự tò mò, tự nghỉ. Những thứ ấy không có trong đề kiểm tra nhưng là nền cho việc tự học về sau, khi không còn ai đứng lớp kèm.
Còn một khoản nữa là thái độ với việc học. Khi học thêm thành nghĩa vụ kéo dài mỗi tối, nhiều em coi chuyện học là thứ phải chịu đựng. Một lịch nhẹ hơn mà con còn hứng thú thường giữ được việc học lâu hơn một lịch kín mà con chỉ cố cho xong. Gia đình nên đặt giấc ngủ và vài buổi tối tự do vào lịch trước, rồi mới xếp học thêm vào phần còn lại, chứ không làm ngược lại.
Dấu hiệu khoản học thêm đang phí
Những dấu hiệu này không nói con lười hay kém. Chúng cho thấy lịch học thêm đang không khớp với điều con cần lúc này.
- Con học thêm môn nào cũng chỉ là làm lại bài tập giống trên lớp, không có ai hỏi con chỗ nào chưa hiểu.
- Con không kể được trong tháng vừa rồi mình học thêm được gì mới ở lớp ấy.
- Lịch kín tới mức con không còn buổi tối nào tự học hay nghỉ, thường xuyên ngủ muộn, sáng mệt.
- Con bắt đầu chán cả việc học trên lớp vì "đằng nào tối cũng học lại".
- Gia đình không nhớ chính xác vì sao đăng ký lớp ấy, hoặc lý do là "lớp bạn đều đi".
- Có môn học thêm đã nhiều năm mà không có điểm dừng, không ai nói khi nào thì con không cần nữa.
- Mỗi tháng gia đình phải xoay tiền học thêm bằng cách cắt các khoản cho sức khoẻ hay bữa ăn.
Thấy ba bốn dấu hiệu cùng lúc, việc nên làm không phải là cắt hết mà là xem lại từng lớp một, theo cách ở mục dưới.
Cắt bớt mà con không bị hụt: làm theo từng bước
Cách an toàn là cắt từng lớp một, có thời gian quan sát, và luôn hỏi ý con. Dưới đây là trình tự nhiều gia đình đã làm.
- Liệt kê mọi lớp học thêm con đang theo, ghi lý do đăng ký ban đầu và lý do đó còn đúng không.
- Nói chuyện với giáo viên trên lớp: con đang thật sự cần hỗ trợ ở phần nào, môn nào đang ổn.
- Hỏi con lớp nào thấy có ích, lớp nào chỉ đi cho xong; tôn trọng câu trả lời, kể cả khi khác ý cha mẹ.
- Chọn một lớp ít đáng nhất để tạm nghỉ trong một tháng, thay bằng giờ tự học có người lớn ngồi cạnh hoặc giờ nghỉ.
- Sau một tháng, xem con có hụt gì không, hỏi lại giáo viên trên lớp. Ổn thì giữ nghỉ, chưa ổn thì tìm cách hỗ trợ đúng chỗ hổng.
- Với lớp còn giữ, hẹn một điểm dừng rõ: học tới khi nào, đạt được gì thì thôi.
Cắt bớt không có nghĩa là bỏ mặc. Một giờ tự học yên tĩnh có người lớn hỏi han nhiều khi giúp con hơn một ca học thêm đông người.
Khi nào học thêm thật sự đáng
Học thêm đáng khi con chuyển cấp và cần làm quen một môn mới, khi con nghỉ học dài ngày vì ốm và cần theo kịp, khi con có một chỗ hổng cụ thể mà trên lớp không có thời gian giảng lại, hoặc khi con có một sở thích sâu với một môn và muốn đi xa hơn chương trình.
Trong những trường hợp đó, hình thức nên chọn là lớp nhỏ hoặc kèm riêng ngắn hạn, có mục tiêu và có điểm kết thúc. Một khoá tám tuần lấp đúng phần con hổng thường đáng tiền hơn hai năm học thêm đều đều không có đích.
Cũng có khi học thêm đáng vì lý do ngoài kiến thức: con thích không khí học cùng bạn, có thầy cô mà con quý, học thêm giúp con có nếp ngồi vào bàn. Những giá trị ấy có thật; chỉ cần gia đình biết mình đang trả cho chúng, để khi lịch quá kín còn biết lớp nào có thể bỏ trước.
Khi chọn lớp, nên hỏi người dạy ba điều: con sẽ được kiểm tra chỗ hổng ra sao lúc bắt đầu, mỗi buổi con được sửa bài của chính mình thế nào, và dấu hiệu nào cho thấy con không cần học tiếp. Người dạy trả lời rõ được ba câu này thường là người đang dạy có mục tiêu. Câu trả lời chỉ xoay quanh "học đều là lên" thì gia đình nên cân nhắc, vì lớp ấy dễ thành khoản chi kéo dài không có đích.
Bảng tự hỏi cho từng lớp học thêm
Điền mỗi lớp một dòng. Lớp nào có nhiều ô ở cột bên phải là lớp nên xem lại trước.
| Câu hỏi | Đang đáng | Nên xem lại |
|---|---|---|
| Lớp này lấp chỗ hổng nào? | Nói được phần cụ thể | Học chung chung, học lại bài |
| Con được sửa bài của mình bao nhiêu lần mỗi tuần? | Đều đặn | Hầu như không |
| Con kể được điều mới học được không? | Kể được | Không kể được |
| Khi nào thì con không cần lớp này nữa? | Có điểm dừng | Không ai biết |
| Con còn bao nhiêu buổi tối tự do mỗi tuần? | Ít nhất vài buổi | Gần như không còn |
| Thời gian đưa đón của cha mẹ có kham nổi không? | Ổn | Phải bỏ việc, chạy nhiều điểm |
Bảng dùng để xem lại lịch học, không dùng để so con với ai. Mỗi đứa trẻ cần một lượng hỗ trợ khác nhau ở những thời điểm khác nhau.
Nên điền lại bảng mỗi đầu học kỳ. Một lớp từng rất đáng ở học kỳ trước có thể hết cần ở học kỳ này, và ngược lại một môn từng ổn có lúc cần được hỗ trợ thêm trong vài tuần.
Câu hỏi thường gặp
Không cho con học thêm có bị thua bạn không?
Không có gì bảo đảm học thêm nhiều thì học tốt hơn. Điều quan trọng là con hiểu bài, có thời gian tự học và ngủ đủ. Hỏi giáo viên trên lớp xem con cần hỗ trợ phần nào sẽ chính xác hơn so với nhìn lịch học của bạn.
Học thêm bao nhiêu buổi mỗi tuần là vừa?
Không có con số chung. Dấu hiệu nên giảm là con thường ngủ muộn, sáng mệt, không còn buổi tối nào tự do, hoặc chán việc học. Mỗi lớp nên có mục tiêu và điểm dừng rõ ràng.
Kèm riêng có đáng hơn học lớp đông không?
Kèm riêng thường đắt hơn mỗi buổi nhưng con được giảng đúng chỗ hổng nhiều hơn. Nếu tính theo số phút con thật sự được sửa bài, kèm riêng ngắn hạn có mục tiêu nhiều khi đáng hơn lớp đông kéo dài.
Con muốn bỏ một lớp học thêm thì có nên đồng ý ngay không?
Nên hỏi lý do, nói chuyện với giáo viên trên lớp, và thử tạm nghỉ một tháng có quan sát. Nếu con không hụt gì, việc bỏ lớp ấy là hợp lý và tiết kiệm được cả tiền lẫn sức.
Học trước chương trình có giúp con học tốt hơn không?
Với một số trẻ thì có, vì tự tin hơn khi lên lớp. Với nhiều trẻ khác, học trước làm con chán giờ học chính. Nên thử với một môn và quan sát thái độ của con trên lớp.
Làm sao biết con đang quá tải vì học?
Để ý các thay đổi như hay cáu, ngủ kém, kêu mệt, mất hứng với việc từng thích, hay ốm vặt. Khi các dấu hiệu kéo dài, nên giảm lịch học và nếu con có biểu hiện căng thẳng nhiều, hãy đưa con đi gặp bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn học đường.