Mua máy tính riêng cho con đáng tiền khi việc học của con thật sự cần dùng máy thường xuyên, như làm bài trình chiếu, học lập trình, học trực tuyến nhiều buổi mỗi tuần, và gia đình đã có nếp dùng máy rõ ràng. Với trẻ nhỏ hoặc khi nhu cầu chỉ là vài buổi mỗi tuần, một máy dùng chung trong phòng khách thường đủ, rẻ hơn và dễ trông chừng hơn.
Câu hỏi hay gặp là "máy cỡ nào thì đủ cho con học". Phần lớn gia đình mua máy mạnh hơn nhiều so với việc học cần, vì sợ máy yếu làm con học chậm, hoặc vì con muốn máy giống bạn. Bài này tách nhu cầu học theo từng độ tuổi, các phần gia đình trả tiền trong một chiếc máy, cái giá ngoài tiền, những dấu hiệu chiếc máy sẽ thành món đáng tiếc, và các lựa chọn khác. Bài không nêu hãng, mẫu máy hay giá.
Con cần máy để làm gì, theo từng độ tuổi
Với trẻ ở bậc tiểu học, việc học trên máy chủ yếu là xem bài giảng, làm bài tập trực tuyến ngắn, gõ văn bản đơn giản. Những việc này một máy dùng chung trong nhà làm tốt, và trẻ ở tuổi này cần người lớn ngồi gần hơn là cần máy riêng.
Lên bậc trung học cơ sở, con bắt đầu làm bài trình chiếu, tra tài liệu, có khi học lập trình cơ bản. Nhu cầu tăng nhưng vẫn là việc văn phòng nhẹ. Nếu nhà có nhiều con cùng cần máy một lúc, lúc này mới bắt đầu tính tới máy thứ hai.
Ở bậc trung học phổ thông, nhu cầu tuỳ hướng của con. Con học lập trình, dựng video, vẽ đồ hoạ thì cần máy khá hơn. Con chủ yếu làm văn bản và học trực tuyến thì một máy tầm trung là đủ cho cả ba năm. Riêng sinh viên sắp vào đại học, nên chờ biết ngành học rồi mới mua, vì mỗi ngành cần máy khác nhau.
Điều quan trọng là bắt đầu từ việc con sẽ làm, ghi ra cụ thể, rồi mới nhìn tới máy. Đi ngược lại, chọn máy trước rồi tìm việc cho nó, là cách quen thuộc để trả tiền cho cấu hình con không dùng tới.
Đáng với nhà nào, chưa đáng với nhà nào
Máy riêng thường đáng khi con học trung học trở lên, việc học cần máy nhiều buổi mỗi tuần, và trong nhà nhiều người cần máy cùng một lúc: cha mẹ làm việc ở nhà buổi tối, anh chị em cùng có giờ học trực tuyến. Khi ấy, tranh nhau một máy làm cả nhà mất thời gian, và một chiếc máy vừa đủ giải quyết được việc đó.
Nó cũng đáng khi con đã theo một hướng cần máy rõ ràng, như học lập trình, làm đồ hoạ, dựng phim, và đã theo đuổi được một thời gian chứ không chỉ thích trong vài tuần. Máy lúc ấy là đồ nghề, và đồ nghề hợp sức thì đáng tiền.
Chưa đáng khi con còn nhỏ, việc học trên máy chỉ vài buổi mỗi tuần, hoặc khi lý do chính là con muốn có máy như bạn. Cũng chưa đáng khi nhà đã có một máy ít người dùng ban ngày; sắp xếp giờ dùng chung thường rẻ hơn mua máy mới.
Một câu tự hỏi: nếu không có máy riêng, việc học cụ thể nào của con bị chậm hoặc không làm được. Kể được việc ấy thì máy riêng có lý do; chỉ nói chung chung "để con tiện học" thì nên chờ.
Gia đình đang trả tiền cho những phần nào trong một chiếc máy
Sức mạnh xử lý. Phần đắt nhất và cũng hay thừa nhất. Việc học văn bản, trình chiếu, học trực tuyến dùng rất ít sức mạnh của các máy tầm trung hiện nay.
Màn hình và bàn phím. Phần con chạm vào và nhìn vào hằng ngày. Màn hình đủ lớn, đủ sáng, bàn phím gõ thoải mái là phần đáng tiền hơn nhiều so với sức mạnh dư thừa.
Độ bền và trọng lượng. Nếu con mang máy tới trường mỗi ngày, máy nhẹ, chắc chắn đáng tiền. Nếu máy chỉ nằm trên bàn ở nhà, phần này ít quan trọng.
Pin. Đáng khi con học ở nơi ít ổ điện. Ở nhà thì pin dài không mang lại nhiều.
Kiểu dáng và cái tên. Vỏ kim loại, màu đẹp, giống máy của bạn. Phần này làm con vui, nhưng nên tách riêng để biết đang trả bao nhiêu cho nó.
Bộ nhớ và dung lượng lưu trữ. Đủ để mở cùng lúc trình duyệt, tài liệu và lớp học trực tuyến mà máy không ì là phần đáng tiền. Dung lượng lưu trữ lớn chỉ cần khi con làm video, ảnh; tài liệu học thường rất nhẹ.
Phép tính đáng tiền: chi phí mỗi năm học
Ví dụ giả định: một máy tầm trung giá M dùng tốt cho việc học khoảng bốn tới năm năm. Một máy cao cấp giá gấp đôi M, dùng được có khi năm sáu năm. Chia ra theo năm, máy cao cấp vẫn đắt hơn rõ rệt mỗi năm, trong khi phần lớn thời gian con dùng nó cho những việc máy tầm trung làm được.
Thêm vào đó, máy của trẻ hay gặp rủi ro: rơi, đổ nước, bị bạn mượn, để quên. Máy càng đắt, mỗi lần hỏng càng tốn và cả nhà càng lo. Có gia đình mua máy đắt rồi không dám cho con mang đi đâu, nghĩa là đang trả thêm cho một sự tiện mà con không được dùng.
Cuối cùng là chi phí cơ hội: phần chênh giữa máy vừa đủ và máy dư thừa có thể dùng cho thứ khác hỗ trợ việc học, như ghế ngồi đúng tư thế, đèn bàn tốt, một khoá học con thích, hay để dành cho chiếc máy tiếp theo khi con vào đại học và đã biết mình cần gì.
Cái giá ngoài tiền: thời gian, giấc ngủ và nếp dùng máy
Một chiếc máy riêng trong phòng riêng cho con nhiều tự do, kèm theo khó trông chừng hơn. Học trên máy và giải trí trên máy chỉ cách nhau một cái bấm. Với trẻ nhỏ và trẻ mới lớn, việc tự giữ giới hạn còn khó, nên nhiều gia đình thấy máy riêng làm giấc ngủ của con muộn dần.
Vì vậy, trước khi mua, nên thống nhất với con vài nếp: máy đặt ở đâu, dùng tới mấy giờ, máy ngủ ở đâu vào ban đêm, phần mềm quản lý nào được cài và vì sao. Nói rõ từ đầu dễ hơn nhiều so với lấy lại quyền sau khi con đã quen tự do.
Tư thế ngồi cũng là một khoản. Trẻ ngồi máy lâu với bàn ghế không hợp dễ mỏi cổ, mỏi mắt. Phần tiền dành cho bàn ghế đúng chiều cao và ánh sáng tốt nhiều khi đáng hơn phần tiền nâng cấp máy. Nếu con hay kêu mỏi mắt, nhức đầu khi dùng máy, nên đưa con đi khám mắt để bác sĩ kiểm tra.
Dấu hiệu chiếc máy sẽ thành món đáng tiếc
Sau ba tới sáu tháng, những dấu hiệu dưới đây cho thấy chiếc máy đang không phục vụ việc học như gia đình mong.
- Phần lớn thời gian máy bật là để xem video, giải trí, không phải để học.
- Việc học trên máy mỗi tuần chỉ vài giờ, phần còn lại máy nằm trong cặp.
- Giờ đi ngủ của con muộn dần từ khi có máy riêng trong phòng.
- Máy mạnh hơn hẳn nhu cầu, gia đình không dám cho con mang đi vì sợ hỏng.
- Con đòi nâng cấp hay đổi máy chỉ sau một năm vì bạn có máy mới hơn.
- Cả nhà chưa từng nói chuyện về giờ dùng và chỗ để máy.
Thấy những dấu hiệu này, chưa cần bán máy. Đưa máy ra phòng chung, đặt lại giờ dùng, nói chuyện lại với con thường đủ để chiếc máy trở về đúng việc. Cha mẹ cũng nên nhìn lại cách mình dùng máy và điện thoại trước mặt con, vì trẻ học nếp dùng máy từ người lớn nhiều hơn từ lời dặn.
Các lựa chọn khác trước khi mua máy riêng
Máy dùng chung trong phòng khách. Một máy cho cả nhà, đặt ở chỗ người lớn đi qua. Đủ cho trẻ nhỏ, dễ trông chừng, rẻ hơn.
Máy cũ còn tốt trong nhà. Máy cũ của cha mẹ, cài lại sạch sẽ, thường đủ cho việc học văn bản và học trực tuyến của trẻ tiểu học, trung học cơ sở.
Mua máy tầm trung, giữ khoản chênh. Mua máy vừa đủ cho hiện tại, phần chênh để dành tới khi con biết hướng học cần máy mạnh hơn.
Dùng máy của trường, thư viện cho việc nặng. Một số trường và thư viện có phòng máy cho học sinh làm việc cần máy mạnh, đủ cho vài dự án mỗi năm.
Mượn hoặc nhận lại máy của người thân. Anh chị họ vào đại học đổi máy, máy cũ còn tốt có thể chuyển cho em. Kiểm tra kỹ, cài lại sạch, xoá dữ liệu của người dùng cũ, và chiếc máy ấy đủ cho vài năm học phổ thông.
Bảng câu tự hỏi trước khi mua máy cho con
Cả nhà, kể cả con, trả lời từng câu. Câu nào chưa có câu trả lời rõ là phần nên bàn thêm trước khi ra cửa hàng.
| Câu hỏi | Nghiêng về mua | Nghiêng về chờ |
|---|---|---|
| Việc học nào cần máy, bao nhiêu giờ mỗi tuần? | Kể được, nhiều buổi mỗi tuần | Vài buổi, chưa rõ việc gì |
| Trong nhà đã có máy nào dùng chung được? | Không, hoặc luôn bận | Có, ít người dùng |
| Máy sẽ đặt ở đâu, dùng tới mấy giờ? | Đã thống nhất | Chưa bàn |
| Cấu hình cần cho việc con làm là gì? | Đã ghi ra theo việc | Chọn theo máy của bạn |
| Con có mang máy tới trường không? | Có, cần máy nhẹ, bền | Không, chỉ dùng ở nhà |
| Phần chênh nếu mua máy vừa đủ sẽ dùng làm gì? | Đã có dự định | Chưa nghĩ tới |
Bảng giúp mua đúng thứ con cần cho việc học, không để cấu hình và kiểu dáng quyết định thay gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì nên có máy tính riêng?
Không có tuổi chung. Nên dựa vào việc học của con cần máy bao nhiêu giờ mỗi tuần và con đã tự giữ giới hạn được chưa. Với nhiều nhà, trẻ tiểu học dùng máy chung là đủ, lên trung học mới tính tới máy riêng.
Máy tính học online cần cấu hình mạnh không?
Học trực tuyến, làm văn bản, trình chiếu chỉ cần máy tầm trung, quan trọng là màn hình rõ, loa và micro ổn, kết nối mạng tốt. Máy mạnh chỉ cần khi con học lập trình nặng, dựng video hay vẽ đồ hoạ.
Có nên mua máy tính bảng thay máy tính cho con học?
Máy tính bảng tiện xem bài giảng và đọc tài liệu, nhưng gõ văn bản dài, làm bài trình chiếu khó hơn. Nếu việc học của con cần gõ nhiều, máy tính có bàn phím phù hợp hơn.
Làm sao để con không dùng máy để giải trí cả ngày?
Thống nhất trước khi mua: máy đặt ở đâu, dùng tới mấy giờ, ban đêm máy ở ngoài phòng ngủ. Cha mẹ giải thích vì sao có giới hạn và giữ nhất quán, đồng thời làm gương trong cách dùng máy của chính mình.
Máy cũ có đủ cho con học không?
Thường là đủ với việc học văn bản và học trực tuyến của học sinh, nếu máy còn chạy ổn và được cài lại sạch sẽ. Nên kiểm tra pin, bàn phím, màn hình trước khi giao cho con.
Sinh viên sắp vào đại học có nên mua máy trước không?
Nên chờ biết ngành và yêu cầu của chương trình học. Mỗi ngành cần máy khác nhau, mua sớm dễ mua thừa hoặc thiếu. Giai đoạn chờ có thể dùng tạm máy trong nhà.