Ô tô điện đáng tiền nhất với người chủ yếu đi phố khi họ có chỗ sạc ổn định ở nhà hoặc nơi làm, đi đều đặn mỗi ngày và định giữ xe lâu. Nó chưa đáng với người ở nơi không có chỗ sạc riêng, phải phụ thuộc trạm công cộng, hay có thói quen đổi xe sau hai ba năm, vì giá trị bán lại của xe điện cũ vẫn còn nhiều bất định.
Bài không so sánh mẫu xe, không nêu giá xe hay giá điện cụ thể. Bài đi qua bốn câu hỏi: đi phố có hợp với xe điện không, sạc ở đâu, tiền năng lượng và bảo dưỡng tiết kiệm được bao nhiêu, và khi bán lại thì sao. Các con số là ví dụ giả định.
Vì sao đi phố là chỗ mạnh của xe điện
Đi phố nghĩa là tốc độ thấp, dừng đỗ liên tục, tắc đường, quãng đường mỗi ngày không dài. Đây chính là điều kiện mà xe điện tỏ ra hợp: động cơ điện không tốn năng lượng khi đứng yên chờ đèn, khi phanh xe còn thu hồi một phần năng lượng vào pin, xe êm, không rung, không mùi khói trong hầm gửi xe.
Ngược lại, xe xăng tốn nhiều nhiên liệu nhất chính trong điều kiện đi phố, khi phải dừng đi liên tục. Vì vậy, khoảng cách về chi phí năng lượng giữa hai loại xe thường rộng nhất ở người đi phố, hẹp hơn ở người chạy đường trường tốc độ cao.
Quãng đường mỗi ngày trong phố hiếm khi gần giới hạn pin của một chiếc ô tô điện, nên nỗi lo hết pin giữa đường, điều mà người đi tỉnh hay nhắc, với người đi phố gần như không đặt ra, miễn là có chỗ sạc đều đặn. Câu hỏi thật của người đi phố vì thế không phải là pin đi được bao xa, mà là mỗi tối sạc ở đâu.
Chỗ sạc quyết định gần hết câu trả lời
Hãy trả lời cụ thể những câu dưới đây trước khi tính tiếp, vì nếu không có chỗ sạc ổn định, mọi phép tính tiết kiệm phía sau sẽ yếu đi nhiều:
- Ở nhà phố: có chỗ đỗ trong nhà, có thể lắp đường điện riêng đủ tải cho bộ sạc không; hệ thống điện của nhà có cần nâng cấp không.
- Ở chung cư: ban quản lý có cho lắp bộ sạc ở chỗ đỗ của bạn không, có khu sạc chung không, tính tiền điện thế nào, quy định có thể thay đổi không.
- Ở nơi làm: có chỗ sạc cho nhân viên không, có phải xếp hàng không.
- Trạm công cộng gần nhà: cách bao xa, giờ cao điểm có phải chờ không, mỗi lần sạc mất bao lâu.
- Dịp về quê, đi chơi: dọc đường và ở nơi đến có chỗ sạc không.
Người có chỗ sạc ở nhà sẽ sống với xe điện như sống với điện thoại: tối cắm, sáng đi, gần như không nghĩ tới. Người phụ thuộc trạm công cộng phải dành thời gian đi sạc, chờ sạc, và thời gian đó là một chi phí thật, dù không ghi trên hoá đơn. Hãy ước mỗi tuần mất bao nhiêu giờ cho việc sạc nếu không có chỗ ở nhà, rồi hỏi mình có sẵn lòng trả khoảng thời gian ấy trong nhiều năm không.
Phép tính tiền năng lượng và bảo dưỡng
Giả sử với cùng một quãng đường đi phố, tiền nhiên liệu của xe xăng là 10 đơn vị, tiền điện của xe điện sạc ở nhà là 3 đến 4 đơn vị, sạc ở trạm công cộng là 5 đến 7 đơn vị (tỷ lệ giả định, hãy tính lại theo giá điện và giá sạc nơi bạn ở):
| Khoản | Xe xăng | Xe điện sạc ở nhà | Xe điện chủ yếu sạc trạm |
|---|---|---|---|
| Năng lượng cho cùng quãng đường | 10 | khoảng 3 đến 4 | khoảng 5 đến 7 |
| Hạng mục bảo dưỡng định kỳ | nhiều hơn: dầu máy, lọc, bugi | ít hơn, chủ yếu kiểm tra | ít hơn, chủ yếu kiểm tra |
| Thời gian dành cho việc nạp năng lượng | vài phút mỗi tuần | gần như không | có thể vài giờ mỗi tuần |
| Hao mòn phanh | bình thường | thường ít hơn nhờ thu hồi năng lượng | thường ít hơn |
Bảng cho thấy người sạc ở nhà hưởng gần hết lợi ích về tiền, còn người chủ yếu sạc trạm hưởng ít hơn đáng kể, lại mất thêm thời gian. Lấy phần tiết kiệm mỗi năm theo quãng đường thật của bạn, đặt cạnh phần chênh giá mua giữa xe điện và xe xăng cùng tầm, bạn sẽ thấy cần bao nhiêu năm để phần chênh được bù, và đó là con số cần nhớ khi nói tới chuyện bán lại.
Pin, bảo hành pin và giá trị bán lại
Pin là bộ phận đắt nhất của ô tô điện, và dung lượng pin giảm dần theo thời gian và số lần sạc. Nhiều nhà sản xuất có bảo hành pin dài hạn kèm điều kiện về số năm, số ki lô mét và mức dung lượng còn lại. Hãy đọc kỹ điều kiện này: bảo hành tính đến mức nào thì được thay, có cần sạc theo cách nào, có chuyển cho chủ sau không.
Giá trị bán lại của ô tô điện cũ hiện còn nhiều bất định. Thị trường xe điện cũ ở nước ta còn non, chưa có nhiều số liệu về giá xe sau năm bảy năm. Công nghệ pin và tính năng xe thay đổi nhanh, đời mới ra có thể làm đời cũ kém hấp dẫn hơn. Người mua xe cũ thường lo về tình trạng pin, nên sẽ trả giá thận trọng. Vì vậy, khi tính có đáng hay không, an toàn hơn là giả định xe điện mất giá nhanh hơn xe xăng trong vài năm đầu, và coi nếu thực tế tốt hơn thì đó là phần được thêm.
Điều này dẫn tới một kết luận khá rõ: xe điện hợp với người định giữ xe lâu, đủ lâu để phần tiết kiệm năng lượng và bảo dưỡng bù được phần mất giá. Người đổi xe sau hai ba năm sẽ gánh phần mất giá đầu mà chưa kịp hưởng đủ phần tiết kiệm.
Dấu hiệu bạn sẽ tiếc sau vài tháng
Những dấu hiệu dưới đây hay báo trước một trải nghiệm xe điện kém vui:
- Chỗ sạc ở nhà chưa được ban quản lý hay chủ nhà xác nhận rõ ràng.
- Bạn phải đi trạm công cộng vài lần mỗi tuần, và giờ đi sạc trùng giờ cao điểm.
- Nhà chỉ có một xe, mà mỗi tháng có vài chuyến đi tỉnh xa không quen đường sạc.
- Bạn định đổi xe trong hai ba năm tới.
- Lý do mua chủ yếu là "rẻ hơn" nhưng bạn chưa tính phần chênh giá mua và phần mất giá.
Nếu bạn gặp hai dấu hiệu đầu, hãy giải quyết chuyện chỗ sạc trước rồi mới tính tiếp. Đó là phần quyết định trải nghiệm hằng ngày, và cũng là phần khó thay đổi nhất sau khi đã mua.
Dấu hiệu cuối cùng đáng để ý hơn cả. Nhiều người nghe nói xe điện "đi gần như không tốn tiền" rồi quyết định trong một buổi chiều. Phần tiết kiệm là có thật, nhưng nó đến từ từ, mỗi tháng một ít, trong khi phần chênh giá mua và phần mất giá đến ngay. Ai chưa ngồi chia hai con số này cho nhau để ra số năm hoà vốn thì dễ bị bất ngờ khi nhìn giá xe cũ sau vài năm.
Thử trước khi mua: rẻ hơn nhiều so với tiếc sau
Cách thử đơn giản nhất là thuê một chiếc ô tô điện tự lái trong vài ngày đến một tuần, và sống đúng nếp thường ngày: đi làm, đón con, đi chợ, đỗ ở chỗ bạn hay đỗ. Nếu không có chỗ sạc ở nhà, hãy thử dùng trạm công cộng đúng như bạn sẽ làm sau này, kể cả giờ cao điểm. Một tuần như vậy cho bạn biết nhiều hơn mọi buổi lái thử quanh đại lý.
Một cách khác là gọi xe điện qua ứng dụng trong vài tuần cho những chuyến thường ngày, để quen cảm giác ngồi và đi. Cách này không cho bạn biết chuyện sạc, nhưng giúp bạn biết mình có thích kiểu xe này không.
Trong lúc thử, hãy ghi lại: quãng đường mỗi ngày, số lần cần sạc, thời gian chờ sạc, những lúc thấy bất tiện. Những ghi chép đó, đặt cạnh phép tính tiết kiệm ở trên, sẽ trả lời câu hỏi đáng hay không rõ hơn bất kỳ lời tư vấn nào.
Câu tự hỏi trước khi đặt mua xe điện
Trả lời bằng việc đã kiểm tra, không bằng dự đoán:
| Câu hỏi | Nghiêng về đáng | Nghiêng về chờ |
|---|---|---|
| Có chỗ sạc ổn định ở nhà hoặc nơi làm không | có, đã được xác nhận | chưa, hoặc phụ thuộc trạm |
| Quãng đường mỗi ngày | đều, chủ yếu trong phố | thất thường, hay đi tỉnh |
| Định giữ xe bao lâu | lâu, nhiều năm | hai ba năm rồi đổi |
| Đã tính phần chênh giá mua và mất giá chưa | đã tính, thấy bù được | chưa tính |
| Nhà có xe khác cho chuyến xa không | có | không |
Khi phần lớn câu trả lời ở cột giữa, ô tô điện thường là lựa chọn đáng tiền và dễ chịu cho người đi phố. Khi phần lớn ở cột cuối, hãy giải quyết chuyện chỗ sạc hoặc chờ thêm một thời gian để thị trường xe cũ và mạng lưới sạc rõ ràng hơn.
Chờ ở đây không có nghĩa là bỏ ý định. Nó có nghĩa là dùng thời gian chờ để làm những việc rẻ: hỏi ban quản lý về chỗ sạc, nhờ thợ điện xem đường điện nhà, đi thử vài lần, theo dõi giá xe điện cũ được rao bán. Khi những câu ở cột cuối đã chuyển sang cột giữa, quyết định sẽ nhẹ hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Ô tô điện có tiết kiệm hơn xe xăng khi đi phố không?
Thường tiết kiệm rõ về tiền năng lượng và bảo dưỡng, nhất là khi sạc ở nhà, vì đi phố là điều kiện xe điện hợp nhất. Nhưng tổng chi phí còn phải tính phần chênh giá mua và phần mất giá khi bán lại, nên người giữ xe lâu mới hưởng đủ phần tiết kiệm.
Ở chung cư có nên mua ô tô điện không?
Chỉ nên mua khi đã được ban quản lý xác nhận rõ chỗ sạc: được lắp bộ sạc ở chỗ đỗ riêng hay có khu sạc chung, tính tiền điện thế nào. Nếu phải phụ thuộc trạm công cộng, bạn mất thêm thời gian mỗi tuần và phần tiết kiệm giảm đi đáng kể.
Ô tô điện cũ có mất giá nhanh không?
Thị trường xe điện cũ còn non nên giá trị bán lại còn nhiều bất định. Người mua xe cũ thường lo về tình trạng pin và đời mới ra liên tục. An toàn hơn là tính rằng xe điện có thể mất giá nhanh hơn xe xăng trong vài năm đầu.
Pin ô tô điện dùng được bao lâu?
Dung lượng pin giảm dần theo năm tháng và số lần sạc, tốc độ giảm phụ thuộc cách sạc, khí hậu và cách dùng. Hãy đọc kỹ điều kiện bảo hành pin của nhà sản xuất về số năm, số ki lô mét, mức dung lượng được bảo hành và việc chuyển bảo hành khi bán xe.
Có nên thuê ô tô điện thử trước khi mua không?
Rất nên. Thuê vài ngày đến một tuần và đi đúng nếp thường ngày, kể cả sạc ở nơi bạn sẽ sạc sau này, cho bạn biết rõ trải nghiệm thật. Chi phí thuê nhỏ hơn nhiều so với việc mua rồi mới phát hiện chỗ sạc không thuận.
Đi phố mà thỉnh thoảng về quê thì ô tô điện có ổn không?
Ổn nếu đường về quê có chỗ sạc và bạn chịu khó lên kế hoạch dừng sạc. Nếu những chuyến xa diễn ra thường xuyên trên tuyến ít trạm, hoặc nhà chỉ có một xe, hãy cân nhắc kỹ hoặc chuẩn bị phương án thuê xe khác cho những chuyến đó.