Lọc nước tổng cả nhà đáng tiền khi nước nhà bạn có vấn đề cụ thể và đo được: cặn, sắt, mangan, mùi, độ cứng cao làm hỏng thiết bị, hoặc đường ống cũ đưa cặn tới vòi. Nếu nhà dùng nước máy đạt quy chuẩn, đường ống mới, nước trong và không mùi, hệ lọc tổng thường là khoản chi thừa, một máy lọc nước uống ở bếp là đủ.
Câu hỏi đúng không phải là lọc tổng có tốt không, mà là nước nhà bạn đang có gì cần loại bỏ, ở mức nào, cho mục đích gì. Uống, nấu, tắm giặt, bảo vệ máy giặt và bình nóng lạnh là những nhu cầu rất khác nhau. Bài đi từ bước xét nghiệm, tới phần bạn trả tiền trong hệ lọc tổng, chi phí vật liệu thay thế, và những trường hợp lọc tổng không giải quyết được.
Bước đầu tiên: biết nước nhà mình có gì
Mọi phép tính đáng hay không đều bắt đầu từ đây. Không có số liệu, bạn đang mua theo lời người bán:
- Quan sát: nước có màu vàng, đục, có váng, để lâu có cặn đỏ nâu, có mùi tanh, mùi trứng thối, mùi clo nồng không. Thiết bị vệ sinh có ố vàng, đóng cặn trắng không.
- Xác định nguồn: nước máy, nước giếng khoan, giếng đào, nước mưa trữ, hay trộn nhiều nguồn.
- Gửi mẫu xét nghiệm tới một phòng xét nghiệm nước có năng lực, hỏi trung tâm y tế hoặc cơ quan chuyên môn của tỉnh về nơi nhận mẫu. Với nước giếng, nên xét nghiệm các chỉ tiêu như sắt, mangan, độ cứng, amoni, asen và vi sinh.
- Với nước máy, hỏi đơn vị cấp nước về chất lượng nước tại khu vực và kiểm đường ống trong nhà, vì nước sạch tới đồng hồ vẫn có thể bẩn lên khi đi qua ống cũ, bể chứa lâu không rửa.
- Giữ kết quả xét nghiệm để so sánh sau khi lắp hệ lọc, xem hệ lọc có làm đúng việc không.
Tiền xét nghiệm nhỏ hơn rất nhiều so với tiền một hệ lọc tổng, nhưng lại là phần hay bị bỏ qua nhất. Người bán hệ lọc thường dùng bút thử hoặc thuốc thử nhanh ngay tại nhà; những phép thử đó cho cảm giác rõ ràng nhưng không thay được xét nghiệm đầy đủ.
Nếu kết quả có chỉ tiêu nguy hại cho sức khoẻ, hỏi cơ quan y tế địa phương về cách xử lý và dùng nguồn nước khác cho ăn uống trong lúc chờ, đừng chỉ dựa vào một hệ lọc chưa biết hiệu quả.
Bạn trả tiền cho những phần nào trong hệ lọc tổng
Lọc thô, lọc cặn. Giữ cát, bùn, gỉ sét, cặn ống. Phần rẻ và có ích với gần như mọi nhà dùng nước giếng hoặc ống cũ. Bảo vệ vòi, van, máy giặt.
Cột khử sắt, mangan. Cần cho nước giếng nhiễm sắt, thường thấy qua màu vàng, mùi tanh, ố đỏ. Vật liệu phải phù hợp với mức sắt đo được.
Cột than hoạt tính. Giảm mùi, vị, một phần clo dư. Nhà dùng nước máy có mùi clo nồng thấy dễ chịu hơn khi tắm.
Cột làm mềm nước. Giảm độ cứng, hạn chế cặn trắng trong ấm đun, bình nóng lạnh, vòi sen. Phải hoàn nguyên bằng muối định kỳ, tốn muối và nước xả.
Van tự động sục rửa, đồng hồ hiển thị. Tiện vì không phải tự sục rửa bằng tay, nhưng là phần đắt và có thể hỏng.
Đèn diệt khuẩn, các lớp quảng cáo bổ sung. Có ý nghĩa trong một số trường hợp có vi sinh, nhưng cần đúng kích cỡ và bảo dưỡng; không thay được việc nguồn nước sạch. Hỏi rõ mục đích từng lớp, lớp nào không gắn với chỉ tiêu xét nghiệm của nhà bạn thì có thể bỏ.
Lọc tổng không phải nước uống: chỗ hay hiểu nhầm
Hệ lọc tổng xử lý nước cho cả nhà, tức là cho tắm giặt, rửa, vệ sinh. Nó không được thiết kế để nước ra vòi nào cũng uống trực tiếp được. Nhiều người lắp hệ lọc tổng rồi bỏ máy lọc nước uống, hoặc ngược lại tưởng có máy lọc uống thì không cần quan tâm tới nước tắm. Hai thứ làm hai việc khác nhau.
Nếu chỉ lo nước uống và nấu ăn, một máy lọc nước uống ở bếp đã xử lý phần quan trọng nhất về sức khoẻ với chi phí thấp hơn nhiều. Lượng nước uống và nấu của cả nhà mỗi ngày chỉ vài chục lít, trong khi nước tắm giặt có thể gấp hàng chục lần. Lọc tổng phải xử lý lưu lượng lớn đó, nên vật liệu lọc nhiều, tốn kém hơn.
Lọc tổng thật sự đáng khi vấn đề nằm ở nước sinh hoạt: tắm xong da khô rít, tóc xơ vì nước cứng; quần áo trắng ố vàng vì sắt; thiết bị vệ sinh, bình nóng lạnh đóng cặn nhanh; nước giếng có mùi khó chịu cả khi tắm. Đó là những thứ máy lọc uống không giải quyết được.
Một câu hỏi đáng đặt ra với người bán: hệ lọc này xử lý những chỉ tiêu nào trong kết quả xét nghiệm của nhà mình, giảm tới mức nào, kiểm lại bằng cách nào. Người làm nghề tử tế sẽ trả lời bằng chỉ tiêu cụ thể, không bằng những câu chung như nước tinh khiết, nước sạch tuyệt đối.
Chi phí đi kèm theo năm: vật liệu, nước xả, chỗ đặt
Giá mua hệ lọc chỉ là phần đầu. Những khoản dưới đây lặp lại mỗi năm; hỏi người bán con số cụ thể cho nhà bạn và ghi vào cột cuối.
| Khoản | Vì sao có | Tần suất tham khảo | Nhà bạn (tự điền) |
|---|---|---|---|
| Lõi lọc thô | giữ cặn, bị bẩn dần | vài tháng một lần tuỳ nước | |
| Vật liệu khử sắt, than hoạt tính | bão hoà theo lượng nước | theo khuyến cáo, thường tính bằng năm | |
| Muối hoàn nguyên | cho cột làm mềm | định kỳ, theo lượng nước dùng | |
| Nước sục rửa | xả ngược để làm sạch cột | định kỳ, mỗi lần tốn nhiều nước | |
| Điện | van tự động, bơm tăng áp nếu có | liên tục | |
| Thợ bảo dưỡng | kiểm van, thay vật liệu | một hai lần mỗi năm |
Một hệ lọc không được thay vật liệu đúng hạn có thể tệ hơn không có lọc, vì vi sinh và cặn tích lại trong cột rồi nhả ra. Nếu bạn biết mình sẽ không theo dõi lịch thay, hãy chọn hệ đơn giản ít cột, hoặc hợp đồng bảo dưỡng.
Chỗ đặt cũng là chi phí: các cột lọc cao, cần một góc gần đồng hồ nước hoặc bể chứa, có thoát nước cho sục rửa, có ổ điện. Nhà phố hẹp đôi khi phải đặt trên sân thượng, chịu nắng mưa, nhanh hỏng hơn. Áp lực nước sau lọc cũng có thể giảm, có nhà phải lắp thêm bơm.
Dấu hiệu bạn đang mua thừa, hoặc mua thiếu
Lọc tổng hay sai theo hai hướng:
- Mua thừa: nhà dùng nước máy, ống mới, nước trong không mùi, chưa xét nghiệm, mua vì người bán thử nước bằng bút đo rồi báo nước bẩn.
- Mua thừa: hệ nhiều cột cho mọi chỉ tiêu trong khi nhà chỉ có vấn đề cặn, một lõi lọc thô là đủ.
- Mua thiếu: nước giếng có asen hoặc vi sinh, nhưng hệ chỉ có lọc cặn và than, tạo cảm giác an toàn giả.
- Mua thiếu: nước rất cứng, hệ không có làm mềm, sau một năm bình nóng lạnh vẫn đóng cặn dày.
- Mua đúng nhưng bỏ bê: không thay vật liệu, không sục rửa, nước sau lọc có mùi lạ.
Cách tránh cả hai hướng là bám vào kết quả xét nghiệm và yêu cầu người bán giải thích mỗi cột lọc ứng với chỉ tiêu nào. Sau khi lắp vài tuần, xét nghiệm lại một lần để biết hệ có làm đúng việc.
Với nước giếng ở vùng có cảnh báo về chất lượng nước ngầm, hãy hỏi chính quyền xã, phường xem khu vực đã có nước máy chưa. Đấu nối nước máy có khi là giải pháp bền hơn một hệ lọc phức tạp.
Phương án rẻ hơn lấy phần lớn lợi ích
Lõi lọc thô đầu nguồn. Với nhà dùng nước máy có cặn ống cũ, một bộ lọc thô ở đầu nguồn rẻ, dễ thay, đã giải quyết phần lớn chuyện cặn vào thiết bị.
Thay đường ống, rửa bể chứa. Nếu nước máy sạch tới đồng hồ mà bẩn tới vòi, vấn đề nằm ở ống và bể, không phải ở nguồn. Sửa gốc rẻ hơn lọc ngọn.
Máy lọc nước uống cộng lọc vòi sen. Lo đúng hai chỗ tiếp xúc nhiều nhất: nước uống và nước tắm, chi phí thấp hơn lọc tổng.
Đấu nối nước máy. Với nhà dùng giếng ở khu vực đã có mạng cấp nước, đấu nối thường là giải pháp lâu dài và ít phải bảo dưỡng hơn.
Bể lắng và lọc cát tự làm cho nước giếng nhiễm sắt nhẹ. Nhiều gia đình nông thôn vẫn dùng bể lắng có giàn mưa và lớp cát sỏi để khử sắt cho nước giếng. Cách này rẻ, dễ làm, hiệu quả với sắt mức vừa phải, nhưng không xử lý được asen hay vi sinh, và cũng phải rửa cát định kỳ. Hỏi xét nghiệm trước để biết nước nhà mình có hợp cách này không.
Câu tự hỏi trước khi trả tiền cho lọc tổng
Năm câu này đặt trước bất kỳ báo giá nào:
- Nước nhà bạn đã được xét nghiệm chưa, có những chỉ tiêu nào vượt mức?
- Vấn đề bạn muốn giải quyết là nước uống, nước tắm, hay bảo vệ thiết bị?
- Mỗi cột lọc trong báo giá ứng với chỉ tiêu nào trong kết quả xét nghiệm?
- Chi phí vật liệu, muối, nước xả, điện, bảo dưỡng mỗi năm là bao nhiêu, ai sẽ theo dõi lịch thay?
- Có phương án sửa gốc rẻ hơn như thay ống, rửa bể, đấu nối nước máy không?
Nước có vấn đề rõ, đo được, ảnh hưởng tới tắm giặt và thiết bị: lọc tổng là khoản chi đáng, và đáng nhất khi được bảo dưỡng đều. Nước đã sạch: tiền ấy nên dùng cho việc khác.
Một gợi ý khi so báo giá: xin hai ba nơi báo giá trên cùng một kết quả xét nghiệm. Nếu các nơi đề xuất số cột, loại vật liệu khác hẳn nhau, hãy hỏi lý do từng nơi. Nơi giải thích được bằng chỉ tiêu cụ thể đáng tin hơn nơi đề xuất hệ nhiều cột nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà dùng nước máy có cần lọc tổng không?
Nếu nước máy trong, không mùi, ống trong nhà còn tốt thì thường không cần, một máy lọc nước uống là đủ. Chỉ cân nhắc lọc tổng khi có cặn, mùi clo nồng, nước cứng gây đóng cặn thiết bị, và nên kiểm đường ống, bể chứa trước.
Nước giếng khoan có nên lắp lọc tổng không?
Thường nên, nhưng phải xét nghiệm trước để biết nước có sắt, mangan, độ cứng, amoni, asen hay vi sinh. Hệ lọc phải được chọn theo chỉ tiêu đo được. Nếu có chỉ tiêu nguy hại, hỏi cơ quan y tế địa phương và dùng nguồn khác cho ăn uống.
Lọc tổng có uống trực tiếp được không?
Thường không, vì hệ lọc tổng được thiết kế cho nước sinh hoạt như tắm giặt. Nước uống và nấu ăn nên qua máy lọc nước uống riêng hoặc đun sôi theo khuyến cáo.
Bao lâu phải thay vật liệu lọc tổng?
Tuỳ chất lượng nước và lượng dùng. Lõi lọc thô thường vài tháng một lần, vật liệu cột lọc thường tính bằng năm theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Ghi lịch thay và hỏi người lắp về dấu hiệu cần thay sớm.
Bút thử nước của người bán có đáng tin không?
Bút đo tổng chất rắn hòa tan chỉ cho một con số chung, không nói nước có chất gì, có nguy hại hay không. Nước khoáng tự nhiên có thể đo cao mà vẫn tốt. Hãy dựa vào xét nghiệm đầy đủ tại phòng xét nghiệm có năng lực.
Lọc tổng có làm giảm áp lực nước không?
Có thể, nhất là khi có nhiều cột lọc hoặc lõi lọc bị bẩn. Hỏi người lắp về lưu lượng sau lọc, và chuẩn bị phương án bơm tăng áp nếu nhà nhiều tầng hoặc nước vốn yếu.