Một khoá kỹ năng giá cao đáng tiền khi ba điều cùng có mặt: bạn sẽ dùng kỹ năng đó gần như mỗi tuần trong công việc, khoá học có nhiều giờ luyện tập được người dạy sửa trực tiếp cho bạn, và bạn đo được mình khác đi sau khoá (thuyết trình bớt run, viết thư khách hàng ít bị trả lại, họp ngắn hơn). Nó không đáng khi phần lớn thời lượng là nghe giảng, khi lời hứa nói về “thay đổi cuộc đời” nhiều hơn nói về bài tập, và khi bạn đăng ký vì một buổi giới thiệu làm mình hứng khởi.
Kỹ năng mềm như thuyết trình, đàm phán, quản lý thời gian, giao tiếp với cấp trên là thứ có thật và học được. Vấn đề là giá khoá học chênh nhau rất xa, trong khi nội dung cốt lõi lại khá giống nhau. Bài này không bảo bạn đừng học. Bài tách ra xem số tiền đó trả cho những phần nào, tính thử bằng một ví dụ giả định, chỉ ra dấu hiệu một khoá học sẽ thành khoản đáng tiếc, và gợi ý cách lấy phần lớn lợi ích với ít tiền hơn.
Bạn thật sự trả tiền cho những phần nào của một khoá kỹ năng
Phần kiến thức. Các mô hình, nguyên tắc, cấu trúc bài nói, cách đặt câu hỏi. Phần này rẻ nhất trên đời, vì sách, bài giảng miễn phí và tài liệu công khai đã có gần đủ. Nếu một khoá học chủ yếu bán phần này, bạn đang trả giá cao cho thứ thư viện cho mượn.
Phần luyện tập có người sửa. Bạn đứng lên nói, người dạy chỉ ra chỗ bạn nói nhanh, chỗ ví dụ lạc đề, chỗ tay chân thừa, rồi bạn làm lại. Đây là phần đắt nhất để tự tạo ra và cũng là phần đáng tiền nhất. Kỹ năng chỉ đổi khi có vòng làm, nhận góp ý, làm lại.
Phần môi trường và bạn học. Ngồi cùng những người cùng vấn đề, được nghe họ gỡ tình huống của họ. Phần này có giá trị thật nếu lớp nhỏ và có thảo luận, gần như bằng không nếu lớp vài trăm người ngồi nghe.
Phần tên tuổi và cảm xúc. Người dạy nổi tiếng, hội trường đẹp, âm nhạc, những câu chuyện truyền cảm hứng. Cảm giác hứng khởi là có thật nhưng thường tan sau một hai tuần nếu không có bài tập kéo theo.
Phần thừa. Giấy chứng nhận không ai hỏi tới, quà tặng, bữa tiệc cuối khoá, gói tài liệu in dày mà bạn sẽ không mở lại. Phần này làm khoá học trông xứng giá nhưng không làm bạn giỏi lên.
Đọc đề cương trước lời hứa: tách câu đo được khỏi câu cảm xúc
Trước khi chuyển tiền, xin đề cương chi tiết theo từng buổi. Một trang quảng cáo nói về bạn sẽ trở thành ai; một đề cương tử tế nói về bạn sẽ làm gì trong từng giờ. Bảng dưới giúp bạn chuyển lời hứa thành câu hỏi kiểm được.
| Lời hứa thường gặp | Câu hỏi nên đặt | Đề cương tốt thường ghi |
|---|---|---|
| Tự tin nói trước đám đông | Mỗi học viên được đứng nói bao nhiêu lần, mỗi lần bao lâu | Số lượt thực hành, có quay lại và xem cùng người dạy |
| Giao tiếp thuyết phục mọi người | Có bài tập đóng vai theo tình huống của chính học viên không | Tình huống mẫu, cách học viên mang tình huống thật vào lớp |
| Thay đổi tư duy, bứt phá bản thân | Sau khoá học làm được việc gì mà trước đó không làm được | Bài kiểm tra đầu vào và đầu ra, sản phẩm cuối khoá |
| Đồng hành trọn đời | Sau khoá còn gì cụ thể: buổi hỏi đáp, sửa bài, trong bao lâu | Số buổi hỗ trợ sau khoá, kênh nộp bài, thời hạn |
| Giảng viên hàng đầu | Ai trực tiếp sửa bài cho học viên, tỉ lệ người dạy trên học viên | Tên vai trò trợ giảng, sĩ số mỗi nhóm luyện tập |
Nếu bên bán không đưa được đề cương theo buổi, hoặc chỉ gửi lại một trang toàn tính từ, coi đó là câu trả lời. Một khoá học tốt thường tự hào về bài tập của mình và sẵn lòng cho bạn xem.
Phép tính đáng tiền: tiền mỗi giờ được sửa bài và giờ công của chính bạn
Lấy một ví dụ giả định để thấy cách tính, không phải giá thị trường. Giả sử khoá A thu 15 triệu đồng cho hai ngày cuối tuần, mỗi ngày tám tiếng, lớp 120 người. Khoá B thu 6 triệu đồng cho sáu buổi tối, mỗi buổi ba tiếng, lớp 12 người, mỗi buổi ai cũng phải lên nói và được sửa.
Ở khoá A, mười sáu giờ học chia cho 120 người, thời gian người dạy dành riêng cho bạn gần như bằng không. Số tiền bạn trả chủ yếu mua phần nghe giảng và không khí. Ở khoá B, mười tám giờ chia cho 12 người, mỗi người có được chừng một giờ rưỡi được chú ý riêng, cộng thêm thời gian xem bạn học được sửa. Nếu tính tiền trên mỗi giờ được sửa bài, khoá B rẻ hơn nhiều lần dù tổng thời lượng gần bằng.
Còn một khoản ít ai tính: giờ công của bạn. Hai ngày cuối tuần hay sáu buổi tối là thời gian bạn không nghỉ, không ở với gia đình, không làm thêm. Thời gian này không ghi trên hoá đơn nhưng là chi phí lớn nhất của người đi làm. Một khoá học rẻ mà phí thời gian vẫn là khoá học đắt.
Cuối cùng là phần nhận lại. Hãy viết ra một con số bạn tin được: nếu thuyết trình tốt hơn giúp bạn chốt thêm vài hợp đồng mỗi năm, hoặc bớt được vài cuộc họp phải làm lại, giá trị đó có lớn hơn tiền học cộng thời gian không. Nếu bạn không nghĩ ra lần nào trong ba tháng tới sẽ dùng kỹ năng này, giá trị nhận lại gần như bằng không, bất kể khoá học hay đến đâu.
Dấu hiệu khoá học sẽ thành khoản đáng tiếc sau ba tháng
Những dấu hiệu dưới đây không có nghĩa khoá học lừa đảo, chỉ có nghĩa khả năng bạn tiếc tiền cao hơn bình thường. Gặp từ ba dấu hiệu trở lên, nên dừng lại một tuần trước khi quyết.
- Bạn đăng ký ngay trong buổi giới thiệu, khi được báo “chỉ còn vài suất” hoặc “giá ưu đãi hết trong hôm nay”.
- Bạn không nói được kỹ năng này sẽ dùng vào việc gì cụ thể trong tháng tới.
- Lớp đông tới mức không ai được sửa bài riêng, và bên bán không nói rõ sĩ số.
- Đề cương có nhiều buổi “truyền cảm hứng”, “khai mở”, ít buổi có bài tập.
- Gói đắt hơn khác gói rẻ chủ yếu ở chỗ ngồi gần, bữa ăn, ảnh chụp cùng người dạy.
- Có gợi ý mua tiếp khoá cao hơn ngay trong khoá đang học.
- Lịch học rơi vào mùa bạn bận nhất, và bạn đã biết mình sẽ bỏ vài buổi.
- Bạn từng mua một khoá tương tự và chưa áp dụng được gì từ khoá đó.
Dấu hiệu cuối cùng quan trọng hơn ta tưởng. Nếu khoá trước chưa làm bạn đổi, vấn đề thường nằm ở thói quen luyện tập sau lớp, không nằm ở chỗ thiếu một khoá đắt hơn.
Cách rẻ hơn mà vẫn lấy được phần lớn lợi ích
Học phần kiến thức bằng sách và bài giảng miễn phí trước. Đọc một hai cuốn sách nền về kỹ năng đó trong hai tuần. Sau khi đọc, bạn sẽ biết mình thiếu kiến thức hay thiếu luyện tập, và câu trả lời gần như luôn là thiếu luyện tập.
Tự tạo vòng luyện tập. Quay video mình thuyết trình năm phút, xem lại, ghi ba lỗi, quay lại. Rủ hai đồng nghiệp lập nhóm góp ý mỗi tuần. Cách này không thay hẳn người dạy giỏi nhưng lấy được một phần đáng kể của phần đắt nhất.
Chọn khoá nhỏ, ngắn, nhiều thực hành. Nếu cần người dạy, ưu tiên lớp ít người, chia nhiều buổi để có thời gian tập giữa các buổi, hơn là một khoá dồn hai ngày trong hội trường lớn.
Hỏi nơi làm việc. Nhiều công ty có ngân sách đào tạo hoặc có người giỏi kỹ năng đó sẵn sàng kèm. Một buổi ngồi cùng trưởng phòng sửa bài trình bày thật của bạn đôi khi giá trị hơn cả khoá học.
Học thử một buổi. Nếu bên bán có buổi học thử hoặc học lẻ một chuyên đề, dùng nó để xem cách người dạy sửa bài, đừng chỉ xem cách họ nói.
Ai dùng hết giá trị của khoá học giá cao, ai thì không
Người dùng hết giá trị thường có ba điểm chung. Thứ nhất, họ có một việc thật đang chờ: buổi bảo vệ đề án, đợt gặp khách hàng lớn, vị trí mới phải dẫn họp. Thứ hai, họ đã thử tự học và biết mình kẹt ở đâu. Thứ ba, họ dành thời gian luyện giữa các buổi chứ không chỉ có mặt trên lớp. Với những người này, một khoá đắt mà đúng chỗ có thể rút ngắn nhiều tháng tự mò.
Người khó dùng hết giá trị là người mua để cảm thấy mình đang tiến bộ. Đây không phải lỗi đạo đức, ai cũng có lúc muốn tự thưởng cho mình một chút hy vọng. Nhưng nếu biết điều đó, bạn có thể chọn một khoản chi nhỏ hơn cho cảm giác ấy, và để dành khoản lớn cho lúc có việc thật cần.
Có một nhóm ở giữa: người thích học, coi khoá học như một sở thích. Với họ, đáng hay không không đo bằng hiệu quả công việc mà bằng niềm vui trong lớp. Điều đó hoàn toàn chính đáng, miễn là bạn gọi đúng tên nó và chi trong khoản tiền dành cho sở thích, không lấy từ khoản dự phòng.
Bảng câu tự hỏi trước khi chuyển tiền
In ra trong đầu bảy câu này, trả lời từng câu bằng một dòng. Câu nào không trả lời được là chỗ bạn cần hỏi thêm bên bán hoặc hỏi lại chính mình.
- Trong ba tháng tới, mình sẽ dùng kỹ năng này vào việc gì, mấy lần?
- Mình kẹt ở kiến thức hay ở luyện tập? Đã thử tự học chưa?
- Khoá học có bao nhiêu giờ mình được sửa bài riêng?
- Nếu tính cả giờ công, tổng chi phí thật là bao nhiêu?
- Sau khoá, mình đo sự khác biệt bằng cách nào?
- Có cách nào lấy được phần lớn lợi ích với một phần ba số tiền không?
- Nếu đợi một tháng rồi mới quyết, mình có mất gì thật không?
Nếu câu cuối cùng trả lời là “không mất gì ngoài suất ưu đãi”, hãy đợi. Ưu đãi thường quay lại, còn tiền đã trả thì không. Nếu sau một tháng bạn vẫn muốn học và đã có câu trả lời cho sáu câu kia, đó là lúc khoá học có khả năng đáng tiền nhất.
Câu hỏi thường gặp
Khoá học kỹ năng đắt có tốt hơn khoá học rẻ không?
Không nhất thiết. Giá phản ánh nhiều thứ: tên tuổi người dạy, địa điểm, quảng cáo, quà tặng. Thứ quyết định bạn có giỏi lên là số giờ luyện tập được sửa bài, và điều đó không tỉ lệ với giá. Nên so số giờ thực hành trên mỗi học viên thay vì so tổng giá.
Làm sao biết khoá học có nhiều thực hành hay không?
Xin đề cương theo từng buổi và hỏi thẳng sĩ số lớp, số lần mỗi học viên được thực hành, ai là người sửa bài. Nếu được, xin học thử một buổi hoặc hỏi học viên cũ xem họ đã đứng lên làm bài bao nhiêu lần trong khoá.
Có nên đăng ký ngay trong buổi giới thiệu để được giá ưu đãi?
Hiếm khi cần vội như vậy. Quyết định trong lúc hứng khởi là lúc dễ tiếc nhất. Bạn có thể xin giữ suất vài ngày, về nhà đọc đề cương, tự trả lời các câu hỏi trong bài, rồi mới chuyển tiền. Bên bán tử tế thường đồng ý.
Giấy chứng nhận của khoá kỹ năng có giá trị không?
Với phần lớn khoá kỹ năng mềm, giấy chứng nhận ít khi được nhà tuyển dụng hỏi tới. Thứ người ta nhìn là bạn làm được gì: bài trình bày, kết quả công việc. Đừng trả thêm tiền chỉ vì một tờ chứng nhận, trừ khi nơi làm việc của bạn yêu cầu rõ.
Đã học một khoá mà không thấy thay đổi thì có nên học khoá cao hơn?
Nên dừng lại xem vì sao khoá trước chưa có tác dụng. Thường nguyên nhân là thiếu luyện tập sau lớp hoặc không có việc thật để áp dụng. Học tiếp khoá cao hơn mà không đổi cách luyện thì dễ lặp lại kết quả cũ với số tiền lớn hơn.
Công ty không hỗ trợ học phí thì có nên tự bỏ tiền học kỹ năng?
Có thể đáng nếu kỹ năng đó đi theo bạn sang công việc sau và bạn dùng thường xuyên. Trước khi tự trả, thử hỏi cấp trên xem có người trong công ty kèm được không, hoặc có khoá nội bộ nào tương tự, vì đôi khi chỉ cần hỏi là có.