XungDang.comXứng Đáng
Xe máy, ô tô và đi lại

Ô tô cho gia đình ít đi xa có đáng tiền: đếm số ngày xe nằm một chỗ

Ô tô cho gia đình ít đi xa có đáng tiền không: cách đếm số ngày xe thật sự lăn bánh, chi phí mỗi ngày dùng, tiền nằm yên trong xe và cách lấy lợi ích mà không sở hữu.

A family car parked under a corrugated roof in a narrow Hanoi alley, light dust on the hood, a motorbike squeezed beside it, soft morning light, wide quiet shot

Ô tô chỉ đáng tiền với gia đình ít đi xa khi xe thật sự lăn bánh đủ nhiều ngày trong năm, hoặc khi những ngày ít ỏi ấy là những ngày không có cách nào khác thay được: đưa người già đi khám định kỳ, chở con nhỏ dưới mưa, về quê đông người. Nếu xe chủ yếu nằm trong bãi chờ dịp cuối tuần, phần lớn số tiền bạn trả là trả cho việc xe đứng yên.

Câu hỏi ở đây hẹp hơn chuyện có nên mua ô tô nói chung. Bài chỉ hỏi một việc: với nếp đi lại thật của nhà bạn, mỗi ngày xe chạy đang tốn bao nhiêu, và phần tiền đó mua được gì mà những cách đi khác không cho. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường.

Đáng với nhà nào, chưa đáng với nhà nào

Có những gia đình đi lại không nhiều nhưng mỗi chuyến đều nặng: nhà có người lớn tuổi phải tái khám mỗi tháng, nhà có con nhỏ hay ốm, nhà ở xa trung tâm mà chiều tối ít xe công cộng, nhà có người làm nghề phải chở đồ nghề cồng kềnh. Với họ, số ngày xe chạy có thể ít, nhưng giá trị của mỗi ngày rất cao, vì cách thay thế hoặc không có, hoặc tốn sức hơn nhiều. Chiếc xe ở đây đáng tiền dù lăn bánh ít.

Ngược lại là nhà hai vợ chồng đi làm bằng xe máy, con đi học gần, cuối tuần thỉnh thoảng đi chơi trong thành phố, mỗi năm về quê hai lần. Nhà như vậy mua xe thường vì cảm giác thiếu: thiếu một chỗ ngồi che mưa nắng, thiếu sự chủ động mỗi lần muốn đi. Cảm giác ấy có thật và đáng được tôn trọng, nhưng nó cần được đặt cạnh con số: một năm có ba trăm sáu mươi lăm ngày, xe của nhà bạn sẽ ở đâu trong phần lớn số ngày đó.

Ở giữa là nhóm đông nhất: không cần xe mỗi ngày, nhưng mỗi tuần có một hai lần thấy giá mà có xe. Nhóm này nên đếm thật trước khi quyết, vì cảm giác "tuần nào cũng cần" rất dễ phóng đại.

Cách đếm số ngày xe thật sự lăn bánh

Đếm bằng trí nhớ luôn ra số cao hơn thực tế, vì người ta nhớ những lần thiếu xe rõ hơn những ngày bình thường. Cách chắc hơn là ghi trong bốn tuần, ngay từ bây giờ, khi chưa có xe:

  1. Mỗi tối ghi một dòng: hôm nay có chuyến nào mà nếu có ô tô thì nhà bạn sẽ dùng ô tô thay cho cách đã đi không.
  2. Ghi rõ lý do: trời mưa, chở người già, chở trẻ nhỏ, chở đồ nặng, đi xa trên khoảng một giờ, đi đêm, hay chỉ vì thích.
  3. Ghi cách thay thế đã dùng: xe máy, gọi xe, nhờ người thân, đi xe buýt, hay bỏ chuyến.
  4. Hết bốn tuần, đếm số ngày có ít nhất một chuyến "cần ô tô", rồi nhân lên cho cả năm, cộng thêm các dịp lớn như Tết, về quê, nghỉ hè.
  5. Gạch bớt những ngày mà lý do duy nhất là "thích", không phải để bỏ chúng đi, mà để biết phần nào là nhu cầu, phần nào là sở thích.

Nhiều nhà làm xong bài đếm này thấy con số rơi vào khoảng vài chục ngày một năm, xa con số "gần như ngày nào cũng cần" mà họ tưởng. Cũng có nhà thấy con số cao hơn dự đoán, nhất là nhà có con nhỏ và mùa mưa dài. Cả hai kết quả đều có ích, vì chúng thay cảm giác bằng một con số bạn tự đo.

Chi phí mỗi ngày lăn bánh: phép tính đơn giản

Một chiếc xe tốn tiền theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất chạy theo thời gian, xe đứng yên vẫn tốn: mất giá, phí gửi xe, các khoản phí và bảo dưỡng định kỳ theo tháng. Kiểu thứ hai chạy theo việc dùng: nhiên liệu, phí đường, hao mòn. Với nhà ít đi, kiểu thứ nhất chiếm phần lớn. Lấy tổng chi phí theo thời gian của một năm chia cho số ngày xe lăn bánh, bạn có cái giá thật của mỗi ngày dùng. Bảng dưới dùng số tròn giả định, coi tổng chi phí theo thời gian là 100 đơn vị mỗi năm:

Số ngày lăn bánh mỗi nămChi phí cố định cho mỗi ngày dùngÝ nghĩa
30 ngàykhoảng 3,3 đơn vịmỗi chuyến đắt ngang thuê một chiếc xe trọn ngày, thậm chí hơn
80 ngàykhoảng 1,25 đơn vịbắt đầu gần với chi phí thuê theo chuyến, tuỳ nơi
150 ngàykhoảng 0,67 đơn vịxe dùng gần ba ngày mỗi tuần, sở hữu bắt đầu có lợi về tiền
250 ngàykhoảng 0,4 đơn vịxe là phương tiện chính, câu hỏi đáng tiền gần như không còn đặt ra

Điều đáng chú ý là chi phí mỗi ngày giảm rất nhanh khi số ngày tăng. Vì vậy với nhà ít đi, mỗi chuyến đi "cho có" không làm xe rẻ hơn bao nhiêu, còn mỗi chuyến cần thật mà bạn chuyển sang đi bằng xe nhà thì kéo chi phí xuống rõ rệt. Hãy thay 100 đơn vị bằng con số giả định của chính nhà bạn khi hỏi giá, rồi tự chia lại.

Bạn đang trả tiền cho những phần nào của chiếc xe

Phần cốt lõi. Chở người và đồ từ chỗ này tới chỗ khác, kín mưa nắng, an toàn hơn xe hai bánh khi đi xa. Đây là phần bạn dùng mỗi ngày xe chạy, và cũng là phần có nhiều cách thay thế nhất: thuê xe, gọi xe, đi xe khách.

Phần chủ động. Muốn đi lúc nào thì đi, không phải đặt trước, không phải chờ. Đây là phần mà nhiều người thật ra trả tiền cho nó nhiều nhất, và cũng khó thay nhất. Với nhà có người già hay trẻ nhỏ cần đi gấp lúc nửa đêm, phần này có giá trị lớn dù chỉ dùng vài lần một năm.

Phần cảm xúc và vị thế. Cảm giác gia đình đã có xe, con cái đi chơi thoải mái, về quê không phải chen. Không có gì sai khi trả tiền cho cảm giác này, miễn là bạn biết mình đang trả cho nó, chứ không tự nói với mình rằng đó là nhu cầu đi lại.

Phần đứng yên. Những ngày xe nằm trong bãi, mất giá từng tháng, chờ được dùng. Với nhà ít đi, đây là phần lớn nhất trong hoá đơn, và là phần duy nhất không mang lại gì. Mục tiêu của phép tính là làm phần này nhỏ lại, hoặc ít nhất là nhìn thấy nó.

Tiền nằm yên trong xe và mất giá dù xe không chạy

Một khoản tiền lớn bỏ vào xe là khoản tiền không còn làm được việc khác: không còn là quỹ dự phòng khi ốm đau, không còn là tiền học cho con trong vài năm tới, không còn là vốn để làm ăn. Kinh tế học gọi đó là chi phí cơ hội. Nó không hiện trên hoá đơn nào nhưng là có thật: cùng số tiền ấy, nếu không mua xe, nhà bạn sẽ dùng nó vào việc gì và việc đó quan trọng tới đâu.

Bên cạnh đó, xe mất giá theo năm tháng chứ không theo số ki lô mét. Một chiếc xe chạy rất ít vẫn mất giá theo đời xe, chỉ chậm hơn một chút so với xe chạy nhiều. Giả sử xe mất khoảng một phần năm giá trị trong năm đầu và ít hơn ở những năm sau, thì với nhà chỉ dùng ba chục ngày, riêng phần mất giá chia cho mỗi ngày dùng đã là một con số khiến nhiều người giật mình.

Hai khoản này không có nghĩa là không nên mua. Chúng chỉ nhắc rằng giá mua không phải là cái giá cuối cùng. Cái giá cuối cùng là giá mua trừ đi số tiền bạn lấy lại khi bán, cộng mọi khoản theo thời gian, chia cho số ngày bạn thật sự dùng tới chiếc xe.

Dấu hiệu sau ba đến sáu tháng sẽ thấy tiếc

Người ta hiếm khi tiếc ngay lúc nhận xe. Cảm giác đó tới chậm, thường sau vài tháng, khi những chuyến đi đầu tiên đã qua và nếp cũ quay lại. Bạn nên dừng lại tính tiếp nếu thấy trước những điều sau:

  • Nơi ở không có chỗ đỗ cố định, mỗi lần đi về phải tìm chỗ gửi, và chỗ gửi xa nhà tới mức ngại lấy xe.
  • Đường quanh nhà hẹp, giờ cao điểm kẹt, khiến những chuyến ngắn trong phố đi xe máy vẫn nhanh hơn.
  • Chỉ một người trong nhà lái được, và người đó là người bận nhất.
  • Lý do mua chủ yếu là "để dành khi cần", nhưng không kể ra được ba tình huống cụ thể đã xảy ra trong năm qua.
  • Số tiền mua xe gần như là toàn bộ khoản tích luỹ, nhà không còn quỹ dự phòng sau khi mua.
  • Đã có kế hoạch chuyển chỗ làm, chuyển nhà hay đi xa trong một hai năm tới.

Mỗi dấu hiệu không tự nó nói "đừng mua". Nhưng gặp từ hai ba dấu hiệu trở lên, khả năng xe nằm yên nhiều hơn dự tính là rất cao, và lúc đó phần đứng yên trong hoá đơn sẽ lớn dần.

Lấy phần lớn lợi ích mà không cần sở hữu

Với nhà ít đi, thử nghiệm rẻ nhất là sống như đã có xe nhưng không mua: trong ba đến sáu tháng, mọi chuyến bạn ghi là "cần ô tô" thì đi bằng xe thuê tự lái theo ngày, xe gọi qua ứng dụng hoặc thuê xe có tài xế cho chuyến về quê. Giữ toàn bộ hoá đơn. Hết thời gian thử, cộng lại và so với chi phí theo thời gian của một chiếc xe trong cùng khoảng thời gian, tính bằng số giả định của chính bạn.

Cách này có nhược điểm: phải đặt trước, dịp lễ khó thuê, mỗi lần nhận và trả xe tốn thời gian, không để được ghế trẻ em cố định trong xe. Hãy ghi cả những phiền toái ấy, vì chúng chính là phần chủ động mà sở hữu xe mang lại. Nếu sau mấy tháng thấy phiền toái nhỏ hơn bạn nghĩ, nhà bạn có thể chưa cần xe. Nếu thấy mỗi lần đặt xe là một lần mệt, và số chuyến tăng dần, đó là dấu hiệu nhu cầu thật.

Một phương án khác là chờ: hoãn quyết định thêm một mùa, nhất là khi lý do mua gắn với một sự kiện chưa tới như con sắp đi học xa hay bố mẹ sắp lên ở cùng. Nhu cầu thật thì sau một mùa vẫn còn, nhu cầu theo hứng thường nhạt đi.

Những câu tự hỏi trước khi đặt cọc

Trả lời từng câu bằng con số hoặc ví dụ cụ thể, không trả lời bằng "chắc là có":

Câu hỏiCâu trả lời cho thấy đángCâu trả lời cho thấy nên chờ
Bốn tuần ghi chép cho thấy bao nhiêu ngày cần xetrên dưới một nửa số tuần có hai ba ngày cầnvài ngày lác đác, chủ yếu dịp cuối tuần
Ai sẽ lái thường xuyênít nhất hai người, hoặc người lái có thời gianmột người, lại hay vắng nhà
Chỗ đỗ ở nhà và nơi hay đếncó chỗ đỗ gần, ổn địnhphải tìm chỗ mỗi lần, gửi xa
Thiếu xe thì nhà đã xoay thế nàoxoay rất vất vả, có lần lỡ việc quan trọngxoay được bằng xe gọi, thuê, nhờ người
Sau khi mua còn quỹ dự phòng khôngcòn đủ cho vài tháng chi tiêugần như không còn
Nếu không mua, số tiền này dùng vào đâukhông có việc nào gấp hơncó việc quan trọng hơn đang chờ

Không có câu nào quyết định một mình. Nhưng khi phần lớn câu trả lời rơi vào cột thứ ba, chiếc xe nhiều khả năng sẽ đáng tiền với nhà khác hơn là với nhà bạn ở thời điểm này.

Câu hỏi thường gặp

Gia đình ít đi xa có nên mua ô tô không?

Nên đếm trước khi quyết. Ghi lại bốn tuần các chuyến thật sự cần ô tô, nhân ra cả năm, rồi chia chi phí theo thời gian của xe cho số ngày đó. Nếu mỗi ngày dùng đắt hơn thuê hoặc gọi xe nhiều lần, nhà bạn đang trả phần lớn tiền cho việc xe nằm yên.

Xe ít chạy có mất giá ít hơn không?

Có ít hơn một chút nhưng không nhiều như người ta tưởng. Ô tô mất giá chủ yếu theo đời xe và thời gian sở hữu, số ki lô mét chỉ là một yếu tố. Xe chạy ít vẫn mất giá đều theo năm, nên với nhà ít đi, phần mất giá chia cho mỗi ngày dùng thường khá cao.

Một năm xe chạy bao nhiêu ngày thì sở hữu bắt đầu có lợi?

Không có con số chung cho mọi nhà, vì còn tuỳ chi phí gửi xe, giá thuê xe nơi bạn ở và giá trị của sự chủ động. Cách làm là chia tổng chi phí theo thời gian của xe cho số ngày dùng, rồi so với chi phí thuê hoặc gọi xe cho đúng những chuyến ấy.

Có nên thuê xe tự lái vài tháng trước khi mua không?

Đó là cách thử rẻ và sát thực tế nhất. Bạn biết được mình thật sự cần xe bao nhiêu lần, phiền toái của việc không có xe lớn tới đâu, và có hoá đơn thật để so. Nếu sau vài tháng nhu cầu tăng đều, quyết định mua sẽ chắc hơn nhiều.

Mua ô tô vì con nhỏ có phải là lý do chính đáng không?

Là lý do chính đáng khi nó gắn với tình huống cụ thể: con hay ốm cần đi khám gấp, đường đi học xa và mưa nhiều, nhà ở nơi khó gọi xe. Nếu chỉ là cảm giác an tâm chung chung, hãy ghi lại những lần thật sự cần trong vài tuần để xem cảm giác ấy có khớp với con số không.

Ô tô có phải là tài sản giữ tiền không?

Ô tô dùng để đi lại là món tiêu dùng mất giá theo thời gian, không phải chỗ giữ tiền. Khi tính có đáng hay không, hãy coi phần chênh giữa giá mua và giá bán lại sau vài năm là chi phí đã tiêu, không coi chiếc xe là khoản tiết kiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138