Máy nước nóng năng lượng mặt trời đáng tiền với nhà phố có mái hoặc sân thượng đón nắng phần lớn ngày, không bị nhà cao bên cạnh che, gia đình từ bốn người trở lên tắm nước nóng nhiều tháng mỗi năm, và phòng tắm không quá xa bồn trên mái. Nó khó đáng với nhà bị che nắng, nhà ít người, nhà ở nơi gần như quanh năm không cần nước nóng, hoặc nhà ống năm sáu tầng mà phòng tắm chính ở tầng thấp.
Nắng thì miễn phí, nhưng đưa nắng thành nước nóng tới vòi sen nhà phố có nhiều chặng tốn kém hơn người ta nghĩ: mái phải chịu được bồn nặng, đường ống phải đi qua nhiều tầng, mùa ít nắng phải có điện phụ trợ. Bài tách từng phần bạn trả tiền, tính phép so với bình nóng lạnh điện, và chỉ ra những trường hợp hay khiến chủ nhà tiếc.
Đáng với ai, không đáng với ai: nắng, người tắm và đường ống
Ba điều kiện quyết định gần hết: có nắng chiếu lên chỗ đặt máy, có nhiều người dùng nước nóng, và nước nóng đi tới vòi không quá xa. Thiếu một trong ba, phép tính yếu đi rõ.
Về nắng: phố đông nhà cao dần lên, mái nhà ống của bạn hôm nay đón nắng cả ngày, vài năm sau có thể bị toà nhà bên cạnh che nửa buổi chiều. Hãy lên sân thượng vào sáng sớm, trưa và chiều muộn trong vài ngày, xem bóng nhà hàng xóm đổ tới đâu. Hỏi thêm xem lô đất bên cạnh có định xây cao không.
Về người dùng: nhà bốn năm người, có trẻ nhỏ và người già cần tắm nước ấm, dùng nước nóng rửa bát, giặt đồ, là nhóm thu lại tiền nhanh nhất. Nhà hai người đi làm cả ngày, tắm nhanh buổi tối, bình nóng lạnh nhỏ thường đã đủ và rẻ hơn.
Về khí hậu: ở phía Bắc, nhu cầu nước nóng lớn trong mùa lạnh, nhưng đó cũng là lúc trời âm u nhiều ngày, nước trong bồn không đủ nóng và phải bật điện phụ trợ. Ở phía Nam, nắng nhiều quanh năm nhưng nhiều nhà gần như không cần nước nóng ngoài vài tháng cuối năm. Miền Trung và Tây Nguyên ở giữa, có những vùng cao rất lạnh và nhiều nắng, là chỗ máy phát huy tốt nhất.
Về đường ống: nhà ống nhiều tầng có phòng tắm chính ở tầng hai, bồn trên sân thượng tầng sáu, mỗi lần mở vòi phải xả hết đoạn nước nguội trong ống trước khi nước nóng tới. Đoạn đó có thể là vài lít mỗi lần, mỗi ngày nhiều lần.
Bạn trả tiền cho những phần nào
Bộ thu nhiệt: ống chân không hoặc tấm phẳng. Ống chân không phổ biến, giá mềm hơn, thu nhiệt tốt cả khi trời mát. Ống thuỷ tinh có thể vỡ khi gặp mưa đá hoặc vật rơi, thay từng ống được. Tấm phẳng bền, gọn, giá cao hơn. Đây là phần cốt lõi.
Bồn chứa và lớp cách nhiệt. Bồn tốt giữ nước nóng qua đêm để sáng sớm vẫn tắm được. Bồn mỏng cách nhiệt kém thì tới sáng nước chỉ còn ấm. Dung tích phải theo số người, mua quá lớn thì nước không kịp nóng hết.
Thanh điện phụ trợ. Cho những ngày ít nắng. Có ích ở phía Bắc, gần như bắt buộc nếu nhà có người già, trẻ nhỏ. Nó cũng là phần ăn điện khi bật, nên phải tính vào hoá đơn mùa đông.
Khung đỡ, lắp đặt, đường ống lên xuống. Thường bị báo gộp trong giá máy nhưng với nhà ống nhiều tầng, đường ống dài, cần bọc cách nhiệt, chi phí lắp có thể chiếm phần đáng kể. Hỏi rõ báo giá có tính bao nhiêu mét ống, có bọc ống không.
Phần thừa: bộ điều khiển hiển thị cầu kỳ, kết nối điện thoại. Có ích một chút để biết nhiệt độ nước, nhưng ít ảnh hưởng tới giá trị thật của máy.
So với bình nóng lạnh điện: phép tính theo tháng dùng nước nóng
Bảng dưới không dùng giá thật mà so cách các khoản chi xuất hiện theo thời gian, giúp bạn tự điền số của nhà mình.
| Khoản | Nước nóng mặt trời | Bình nóng lạnh điện mỗi phòng tắm |
|---|---|---|
| Tiền mua và lắp | cao hơn, nhất là nhà nhiều tầng đường ống dài | thấp hơn, mỗi phòng một bình |
| Tiền điện mùa nắng | gần như không | đều đặn mỗi tháng có dùng |
| Tiền điện mùa ít nắng | có, qua thanh phụ trợ | đều đặn, có thể cao hơn vì nước lạnh hơn |
| Nước bỏ phí mỗi lần mở vòi | nhiều hơn nếu ống dài | ít, bình đặt ngay phòng tắm |
| Bảo dưỡng | súc bồn, thay ống vỡ, kiểm khung | thay thanh đốt, thanh chống ăn mòn, kiểm an toàn điện |
| Tuổi thọ tham khảo | thường dài nếu lắp tốt | tuỳ chất lượng bình và nước |
Cách điền: ước tiền điện bình nóng lạnh nhà bạn đang trả trong những tháng dùng nhiều, nhân với số tháng mỗi năm, rồi trừ phần điện phụ trợ của máy mặt trời trong mùa ít nắng. Phần còn lại là số tiết kiệm mỗi năm. Lấy phần chênh tiền mua và lắp chia cho số đó là số năm hoàn vốn. Nếu ra một con số dài hơn nửa tuổi thọ máy, phép tính yếu.
Ví dụ giả định: phần chênh mua lắp là tám triệu, mỗi năm tiết kiệm được khoảng một triệu rưỡi tiền điện. Thời gian hoàn vốn khoảng năm năm, trong khi máy lắp tốt có thể dùng lâu hơn nhiều. Nhà ít người tiết kiệm được nửa số đó thì thời gian hoàn vốn gấp đôi.
Chi phí và rủi ro đi kèm ít ai tính
Trước khi ký báo giá, hỏi và kiểm những điểm sau:
- Tải trọng mái: bồn đầy nước rất nặng. Mái tôn trên khung yếu, sân thượng lâu năm có vết nứt cần thợ xây dựng xem trước.
- Chống thấm: chân khung bắt vít xuống sân thượng là chỗ hay gây thấm cho tầng dưới. Hỏi cách đặt chân khung không khoan phá lớp chống thấm.
- Gió bão: khung phải được neo chắc, nhất là ở vùng ven biển miền Trung.
- Chống sét: máy đặt trên điểm cao nhất của nhà, kiểm hệ chống sét nếu có.
- Nước cứng, nhiều cặn: bồn và ống đóng cặn nhanh, phải súc rửa định kỳ.
- Áp lực nước: máy cấp nước từ mái xuống nhờ trọng lực, tầng trên cùng có thể yếu nước, cần bơm tăng áp.
- Bỏng: nước mùa hè có thể rất nóng, nên có van trộn để tránh trẻ nhỏ mở nhầm vòi nóng.
Mỗi điểm trên có thể thêm một khoản tiền. Cộng hết vào phần chênh trước khi tính số năm hoàn vốn, phép tính sẽ trung thực hơn.
Dấu hiệu sẽ tiếc sau một hai mùa
Kiểu tiếc thứ nhất là nước không đủ nóng đúng lúc cần. Nhà ở phía Bắc lắp máy vào mùa hè, thấy nước nóng bỏng tay, hài lòng. Tới mùa đông, gặp chuỗi ngày âm u, nước chỉ ấm, phải bật thanh phụ trợ gần như mỗi ngày và hoá đơn không giảm như mong đợi. Không phải máy dở; đó là phép tính đã bỏ qua mùa ít nắng.
Kiểu thứ hai là chờ nước nóng mãi không tới. Nhà ống cao tầng, phòng tắm của ông bà ở tầng một, bồn trên tầng năm. Mỗi lần tắm phải xả nước nguội cả phút, người già sốt ruột, rồi cả nhà lại lắp thêm bình nóng lạnh điện cho phòng đó. Lúc này máy mặt trời chỉ còn phục vụ tầng trên.
Kiểu thứ ba là thấm dột và ống vỡ. Một trận mưa đá làm vỡ vài ống, nước rỉ xuống mái; chân khung làm nứt lớp chống thấm, trần tầng dưới loang ố. Chi phí sửa chống thấm có thể nhiều hơn tiền điện tiết kiệm được nhiều năm.
Kiểu thứ tư là nhà bên cạnh xây cao. Đây là rủi ro khó kiểm soát nhất với nhà phố, nên càng phải hỏi trước về quy hoạch xung quanh.
Phương án rẻ hơn hoặc kết hợp
Bình nóng lạnh điện cỡ vừa cho từng phòng tắm. Rẻ, nhanh, nước nóng ngay tại chỗ. Hợp với nhà ít người, nhà bị che nắng.
Máy mặt trời cho tầng trên, bình điện cho phòng tắm xa. Kết hợp tránh được chuyện xả nước nguội dài, và mỗi thứ làm đúng chỗ của nó.
Máy nước nóng bơm nhiệt. Tốn ít điện hơn bình điện thường, không phụ thuộc nắng, giá mua cao hơn. Đáng xem với nhà đông người mà mái bị che.
Bọc cách nhiệt ống nước nóng hiện có. Nếu đã có máy nhưng nước nguội nhanh, bọc ống và kiểm bồn là việc rẻ giúp lấy lại phần lớn hiệu quả.
Đổi giờ tắm theo nắng. Nhà có máy mặt trời mà nước sáng sớm chỉ ấm thì dời giờ tắm của người lớn sang chiều tối, khi bồn nóng nhất, để phần nước giữ qua đêm cho trẻ nhỏ buổi sáng. Thói quen này không tốn tiền mà giảm hẳn số lần phải bật thanh điện phụ trợ.
Chờ lúc sửa mái. Nếu sân thượng sắp phải làm lại chống thấm hoặc lợp lại mái, lắp khung đỡ và đi ống cùng lúc sẽ rẻ và chắc hơn nhiều so với khoan phá mái đang lành.
Câu tự hỏi trước khi trả tiền
Năm câu cho nhà phố:
- Chỗ đặt máy trên mái có nắng từ sáng tới chiều không, và trong vài năm tới có nguy cơ bị che không?
- Nhà có bao nhiêu người tắm nước nóng, bao nhiêu tháng mỗi năm?
- Phòng tắm dùng nhiều nhất cách bồn bao nhiêu tầng, bao nhiêu mét ống?
- Mái hoặc sân thượng có chịu được tải trọng và giữ được chống thấm khi lắp khung không?
- Số năm hoàn vốn theo phép tính của nhà bạn, cộng đủ chi phí lắp và điện phụ trợ, là bao nhiêu?
Mái đón nắng, nhà đông người, đường ống ngắn: máy mặt trời là khoản chi tốt cho nhiều năm. Thiếu một trong các điều đó, hãy xem phương án kết hợp trước khi quyết.
Khi đi hỏi báo giá, đề nghị thợ lên tận sân thượng xem chỗ đặt, đếm số mét ống tới từng phòng tắm và ghi rõ trong báo giá. Một báo giá chỉ ghi tên máy và dung tích bồn, không nói gì về đường ống, khung đỡ và chống thấm, là báo giá chưa đủ để bạn tính đáng hay không.
Câu hỏi thường gặp
Máy nước nóng năng lượng mặt trời mùa đông có dùng được không?
Dùng được nhưng nước có thể chỉ ấm vào những ngày âm u kéo dài, nhất là ở phía Bắc. Khi đó cần thanh điện phụ trợ để đun thêm. Hãy tính tiền điện phụ trợ của mùa đông vào phép tính tiết kiệm.
Nhà ống nhiều tầng có nên lắp máy nước nóng năng lượng mặt trời?
Được nếu mái đón nắng, nhưng phòng tắm càng xa bồn thì càng phải xả nhiều nước nguội mỗi lần dùng. Nhiều nhà dùng máy mặt trời cho tầng trên và bình nóng lạnh điện cho phòng tắm ở tầng thấp.
Nên chọn ống chân không hay tấm phẳng?
Ống chân không phổ biến, giá mềm, thu nhiệt tốt khi trời mát nhưng ống thuỷ tinh có thể vỡ khi gặp mưa đá. Tấm phẳng bền và gọn hơn, giá cao hơn. Chọn theo ngân sách và mức rủi ro thời tiết nơi bạn ở.
Lắp máy nước nóng mặt trời có làm thấm sân thượng không?
Có thể nếu chân khung bắt vít phá lớp chống thấm. Hỏi thợ cách đặt chân khung, xử lý chống thấm tại điểm bắt vít, và kiểm sân thượng có vết nứt cũ trước khi lắp.
Bao lâu thì máy nước nóng năng lượng mặt trời hoàn vốn?
Tuỳ số người dùng, số tháng cần nước nóng, chi phí lắp và tiền điện phụ trợ. Lấy phần chênh tiền mua lắp so với bình điện chia cho số tiền điện tiết kiệm mỗi năm. Nhà đông người, nhiều nắng hoàn vốn nhanh hơn nhiều.
Nước từ máy năng lượng mặt trời có quá nóng không?
Mùa hè nước trong bồn có thể rất nóng. Nên lắp van trộn hoặc vòi điều chỉnh nhiệt, dặn trẻ nhỏ không mở vòi nóng một mình, và thử nhiệt độ trước khi tắm cho trẻ hoặc người già.