Phần đáng tiền nhất của một chiếc điều hoà là làm mát êm, đều, đủ công suất cho phòng và tiết kiệm điện khi chạy lâu. Những tính năng thêm như lọc khí, điều khiển qua điện thoại, cảm biến người chỉ đáng phần tiền chênh khi bạn chắc sẽ dùng chúng sau ba tháng; với đa số gia đình, phần lớn trong số đó bị quên sau tuần đầu.
Đứng trước hai chiếc máy cùng công suất mà một chiếc đắt hơn khá nhiều vì danh sách tính năng dài, câu hỏi nên là: trong mỗi tính năng ấy, cái nào nhà bạn sẽ bấm vào thường xuyên, cái nào thay đổi thật giấc ngủ, hoá đơn, sức khoẻ không khí trong phòng. Bài tách từng phần, nói rõ cái giá kín của chúng khi sửa chữa, và đưa ra cách tự soát trước khi trả tiền.
Phần cốt lõi bạn chắc chắn dùng mỗi ngày
Công suất đúng với phòng. Máy yếu so với phòng chạy hết sức suốt đêm mà vẫn không mát, máy quá mạnh thì bật tắt liên tục, phòng lúc lạnh lúc ấm. Diện tích, hướng nắng, trần cao, tầng mái, số người trong phòng quyết định công suất. Đây là chỗ đáng bỏ thời gian nhất, và không tốn thêm tiền.
Máy nén biến tần. Với phòng bật điều hoà nhiều giờ mỗi ngày, máy biến tần giữ nhiệt độ đều và thường tiết kiệm điện so với máy thường. Nó không còn là tính năng cao cấp mà gần như đã là tiêu chuẩn ở nhiều tầm giá. Nếu phòng chỉ bật một hai giờ mỗi ngày, phần tiết kiệm này nhỏ hơn.
Độ êm. Phòng ngủ có trẻ nhỏ, người già khó ngủ thì tiếng ồn của dàn lạnh là thứ cảm nhận được mỗi đêm. Hỏi thông số độ ồn và nghe thử nếu được.
Chế độ ngủ và hẹn giờ. Có ở gần như mọi máy, kể cả bản thấp. Dùng đúng có tác dụng thật lên giấc ngủ và hoá đơn. Nhiều nhà có mà chưa từng bấm.
Những tính năng thêm, và ai thật sự dùng tới chúng
Lọc không khí, tạo ion. Tấm lọc trong điều hoà chủ yếu giữ bụi lớn để bảo vệ dàn lạnh. Một số máy thêm lớp lọc mịn hoặc bộ tạo ion, nhưng luồng khí đi qua, kích thước tấm lọc và khả năng xử lý bụi mịn thường không bằng một máy lọc không khí chuyên dụng. Nếu trong nhà có người dị ứng, hen suyễn, hãy hỏi bác sĩ về cách giảm tác nhân trong phòng, đừng trông vào một dòng chữ quảng cáo trên điều hoà. Tấm lọc thêm có thể phải thay định kỳ, là chi phí đều đặn.
Điều khiển qua điện thoại. Có ích thật với hai nhóm: người muốn bật máy trước khi về nhà vào trưa hè nóng, và người chăm bố mẹ già ở phòng khác, muốn kiểm nhiệt độ phòng ông bà. Với người ở nhà, cầm điều khiển gần hơn mở ứng dụng. Tính năng này cần mạng ổn định và ứng dụng còn được hãng cập nhật nhiều năm.
Cảm biến người, thổi tránh hoặc thổi theo. Ý tưởng hay: máy giảm công suất khi phòng không người, hướng gió tránh thổi thẳng vào người. Với phòng khách rộng, nhiều người ra vào, hiệu quả rõ hơn phòng ngủ nhỏ. Không phải ai cũng thích, có người tắt sau vài hôm vì gió đổi hướng bất chợt.
Tự làm sạch dàn lạnh. Máy chạy quạt hoặc làm khô dàn sau khi tắt để giảm ẩm, mốc. Có ích nhưng không thay được việc vệ sinh định kỳ bởi thợ. Đừng mua vì nghĩ sẽ không bao giờ phải gọi thợ nữa.
Hai chiều nóng lạnh. Đáng với phòng ở miền Bắc, nhất là phòng người già, trẻ nhỏ trong những tháng rét. Ở phía Nam gần như không cần.
Phép tính phần chênh cho từng tính năng
Cách đơn giản: hỏi nơi bán giá hai mẫu cùng công suất, một có và một không có tính năng, lấy phần chênh chia cho số năm dùng, rồi tự hỏi mình dùng nó bao nhiêu ngày mỗi năm. Bảng dưới là ví dụ giả định để thấy cách nghĩ.
| Tính năng | Phần chênh giả định | Ngày dùng thật mỗi năm (ví dụ) | Đánh giá |
|---|---|---|---|
| Máy nén biến tần, phòng ngủ bật cả đêm | khoảng hai triệu | khoảng hai trăm đêm | thường đáng, có thể hoàn lại qua tiền điện |
| Hai chiều, phòng người già ở phía Bắc | khoảng hai triệu | vài chục ngày rét | đáng nếu thay được máy sưởi riêng |
| Điều khiển qua điện thoại | khoảng một triệu rưỡi | vài ngày đầu, sau đó hiếm | thường không đáng, trừ nhóm dùng thật |
| Lọc khí bổ sung | khoảng hai triệu cộng tấm lọc thay | chạy kèm khi bật máy | tác dụng giới hạn, không thay máy lọc |
| Cảm biến người | khoảng một triệu | tuỳ người thích hay tắt | đáng hơn ở phòng khách rộng |
Con số trong bảng là giả định để minh hoạ. Cái bạn cần là phép tính với giá thật ở chỗ bạn mua và số ngày dùng thật của nhà bạn. Nếu một tính năng chênh vài triệu mà bạn chỉ thấy mình dùng vài ngày, phần tiền đó nên ở lại trong túi.
Tính năng hiếm khi bán lẻ: phần lớn đi theo gói, bản cao hơn có cả năm tính năng. Khi đó so cả gói với tổng giá trị những thứ bạn thật sự dùng.
Cái giá kín của nhiều tính năng: sửa chữa và tuổi thọ
Mỗi tính năng thêm thường đi kèm thêm cảm biến, mô tơ, mô-đun mạng, và bo mạch phức tạp hơn. Khi máy còn mới, chúng không gây chuyện. Sau vài năm trong khí hậu nóng ẩm, gần biển, nhiều bụi, những phần điện tử này là chỗ hay hỏng. Một chiếc máy đơn giản hỏng bo thì thay bo phổ thông; một chiếc máy nhiều tính năng hỏng bo thì có khi phải chờ đặt linh kiện chính hãng, giá cao hơn.
Thợ quen việc ở địa phương thường nói một câu: máy càng đơn giản càng dễ sống lâu. Câu này không hoàn toàn đúng, vì máy biến tần đời mới bền và tiết kiệm. Nhưng với những phần như mô-đun kết nối mạng, cảm biến chuyển động, cánh đảo gió nhiều hướng, mỗi thứ là một chỗ có thể hỏng mà không ảnh hưởng tới việc làm mát, và bạn sẽ phải quyết định sửa hay bỏ qua.
Ứng dụng điều khiển là phần dễ bị lãng quên nhất. Hãng có thể ngừng cập nhật ứng dụng cho dòng máy cũ sau một thời gian, điện thoại mới có thể không còn tương thích. Lúc đó tính năng bạn đã trả tiền biến mất mà máy vẫn chạy bình thường.
Trước khi mua, hỏi ba câu: trạm bảo hành gần nhà ở đâu, bảo hành bo mạch và máy nén bao lâu, linh kiện thay thế thường chờ bao lâu. Câu trả lời rõ ràng đáng giá hơn một tính năng thêm.
Dấu hiệu bạn đang trả tiền cho tính năng sẽ bị quên
Bạn có thể đang mua thừa nếu nhận ra mình trong những câu sau:
- Bạn không nhớ chiếc điều hoà hiện tại có những chế độ nào ngoài làm lạnh và hẹn giờ.
- Lý do chọn mẫu đắt hơn là vì nhân viên bán hàng nói nó có nhiều thứ hơn, chứ không vì một vấn đề cụ thể bạn đang gặp.
- Bạn chưa bao giờ mở ứng dụng điều khiển của các thiết bị thông minh khác đang có trong nhà.
- Nhà có người dị ứng và bạn đặt hy vọng chính vào tính năng lọc khí của điều hoà thay vì hỏi bác sĩ, vệ sinh phòng, dùng máy lọc riêng.
- Phòng định lắp là phòng ngủ nhỏ chỉ bật vài giờ buổi tối.
Ngược lại, tính năng thêm thường đáng khi nó giải quyết đúng một chuyện đang làm bạn khó chịu: bố mẹ già ở phòng riêng hay quên tắt máy, mùa đông phòng trẻ quá lạnh, phòng khách rộng mà gió thổi thẳng vào người ngồi sofa. Một tính năng, một vấn đề cụ thể, thì phép tính rõ.
Phương án rẻ hơn lấy được phần lớn lợi ích
Mua bản tầm trung có biến tần, đúng công suất. Đây thường là điểm cân bằng: phần cốt lõi đầy đủ, ít bộ phận dễ hỏng.
Thêm ổ cắm thông minh hoặc bộ điều khiển hồng ngoại rời. Nếu bạn chỉ cần bật máy từ xa vài lần, một thiết bị rời giá thấp làm được việc đó cho máy thường, và dùng lại được khi thay máy.
Máy lọc không khí riêng cho phòng có người dị ứng. Làm đúng việc hơn tấm lọc điều hoà, đặt được ở phòng nào cũng được. Vẫn nên hỏi bác sĩ về nguyên nhân dị ứng trước.
Che nắng, cách nhiệt phòng. Rèm dày, phim chống nóng cho cửa kính hướng tây, trồng cây hoặc che mái tôn giúp máy chạy nhẹ hơn, đôi khi hiệu quả hơn lên một đời máy.
Đặt lịch vệ sinh bởi thợ. Một máy vệ sinh đúng hạn chạy êm, mát nhanh hơn một máy đắt hơn mà bị bỏ bê.
Câu tự hỏi trước khi trả tiền cho mẫu nhiều tính năng
Năm câu này nên trả lời trước khi tới cửa hàng:
- Phòng định lắp có diện tích, hướng nắng, trần, số người thế nào, và công suất nào là đúng?
- Mỗi ngày phòng bật máy bao nhiêu giờ, bao nhiêu tháng mỗi năm?
- Trong danh sách tính năng thêm, cái nào giải quyết một vấn đề cụ thể bạn đang có?
- Phần chênh của tính năng đó chia cho số năm dùng là bao nhiêu, và bạn dùng nó bao nhiêu ngày mỗi năm?
- Trạm bảo hành gần nhất ở đâu, linh kiện bo mạch chờ bao lâu?
Nếu câu thứ ba có câu trả lời rõ, trả thêm cho đúng tính năng đó là hợp lý. Nếu không, phần chênh tốt hơn nên để dành cho tiền điện mùa hè hoặc lần vệ sinh máy tiếp theo.
Một mẹo nhỏ khi đứng ở cửa hàng: yêu cầu xem điều khiển của hai mẫu đặt cạnh nhau. Nút nào có trên mẫu đắt mà không có trên mẫu rẻ, bạn tự hỏi lần cuối mình cần chức năng ấy là khi nào. Nếu không nhớ ra một lần cụ thể nào trong mùa hè vừa rồi, đó là phần bạn có thể bỏ qua mà không tiếc.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà có chức năng lọc không khí có thay được máy lọc không khí không?
Thường là không. Tấm lọc trong điều hoà chủ yếu giữ bụi lớn để bảo vệ dàn lạnh, khả năng xử lý bụi mịn hạn chế hơn máy lọc chuyên dụng. Nhà có người dị ứng, hen suyễn nên hỏi bác sĩ về cách giảm tác nhân trong phòng.
Điều hoà inverter có đáng tiền hơn điều hoà thường không?
Với phòng bật nhiều giờ mỗi ngày, máy biến tần thường đáng vì giữ nhiệt độ đều và tiết kiệm điện theo thời gian. Phòng chỉ bật một hai giờ mỗi ngày thì phần tiết kiệm nhỏ hơn, khó hoàn lại phần chênh giá.
Có nên mua điều hoà điều khiển bằng điện thoại không?
Đáng khi bạn thật sự cần bật máy từ xa trước khi về, hoặc theo dõi phòng bố mẹ già. Nếu chỉ dùng ở nhà, điều khiển thường tiện hơn. Có thể dùng bộ điều khiển hồng ngoại rời cho máy thường với giá thấp hơn.
Điều hoà nhiều tính năng có hay hỏng hơn không?
Càng nhiều cảm biến, mô-đun và bo mạch phức tạp thì càng nhiều chỗ có thể hỏng, nhất là trong khí hậu nóng ẩm hay gần biển. Hỏi rõ thời hạn bảo hành bo mạch, máy nén và thời gian chờ linh kiện trước khi mua.
Điều hoà hai chiều có cần thiết ở miền Nam không?
Gần như không cần vì ít ngày lạnh. Ở miền Bắc, điều hoà hai chiều đáng với phòng người già, trẻ nhỏ trong mùa rét, có thể thay một máy sưởi riêng.
Có tính năng tự làm sạch thì có cần vệ sinh điều hoà nữa không?
Vẫn cần. Tính năng tự làm sạch chủ yếu làm khô dàn lạnh để giảm ẩm, mốc, không thay được việc vệ sinh định kỳ bởi thợ. Lịch vệ sinh tuỳ mức bụi và số giờ dùng trong nhà bạn.