XungDang.comXứng Đáng
Cách tự tính một món có đáng tiền

Cùng một món, đáng với người này không đáng với người kia: vì sao

Cùng một chiếc xe, một khoá học, có người thấy đáng, có người thấy phí. Năm yếu tố làm giá trị khác nhau theo người và cách đọc lời khen chê của người khác cho đúng.

Two different pairs of hands each holding an identical plain umbrella at a busy Vietnamese street corner, one in rain gear, one in office clothes, overcast daylight

Cùng một món, có người thấy đáng tiền, có người thấy phí, vì giá trị của món đồ không nằm trong món đồ mà nằm ở cách từng người dùng nó: dùng bao nhiêu lần, dùng vào việc gì, thu nhập và hoàn cảnh ra sao, và họ quý điều gì. Vì vậy lời khen hay lời chê của người khác chỉ có ích khi hoàn cảnh của họ giống bạn, và câu hỏi đúng luôn là món này có đáng với mình không.

Bài đi qua năm yếu tố làm cùng một món có giá trị khác nhau theo từng người, kèm ví dụ giả định, rồi chỉ cách đọc đánh giá, lời khuyên của người khác để lấy được thông tin có ích mà không bị kéo theo kết luận của họ.

Giá trị nằm ở người dùng, không nằm trong món đồ

Một chiếc xe bán tải là công cụ kiếm sống của người chở hàng nhưng có thể là món đắt đỏ khó đỗ với người sống trong hẻm nhỏ ở thành phố. Một khoá học lập trình là bước chuyển nghề của người đang muốn đổi hướng, nhưng là ba tháng tối mệt mỏi với người không có ý định dùng kỹ năng đó. Món đồ giống hệt nhau, giá giống hệt nhau, nhưng giá trị nhận lại khác hẳn.

Điều này nghe hiển nhiên nhưng hay bị quên khi ta nghe người khác kể. Một người bạn nói chiếc máy rửa bát là món đáng tiền nhất họ từng mua. Câu đó đúng với họ: nhà năm người, nấu hai bữa mỗi ngày, có chỗ đặt sẵn. Với nhà bạn hai người, ăn ngoài nhiều, câu đó có thể không đúng chút nào.

Ngược lại, khi ai đó chê một món là phí tiền, cũng cần hỏi hoàn cảnh của họ. Có thể họ chưa bao giờ dùng đúng cách, hoặc nhu cầu của họ khác bạn. Một chiếc ghế công thái học bị chê là đắt vô ích bởi người chỉ ngồi bàn một giờ mỗi ngày có thể là món cứu cái lưng của người ngồi tám giờ.

Vì vậy, khi tự hỏi có đáng tiền không, đừng tìm một đáp án chung. Hãy tìm đáp án cho đúng mình, với cách mình sống và những gì mình quý.

Năm yếu tố làm cùng một món có giá trị khác nhau

Số lần dùng. Đây là yếu tố mạnh nhất. Người dùng một món mỗi ngày nhận lại gấp mười, gấp hai mươi lần người dùng vài lần mỗi tháng. Cùng một giá, chi phí mỗi lần dùng chênh nhau rất xa.

Việc món đồ giúp làm. Món đồ giúp tạo ra thu nhập, tiết kiệm thời gian làm việc, hay giữ sức khoẻ có giá trị khác với món đồ chỉ để giải trí. Một chiếc máy tính mạnh là công cụ kiếm tiền với người làm đồ hoạ, là đồ dùng thường với người chỉ soạn văn bản.

Thu nhập và tình hình tài chính. Cùng mười triệu đồng là một tuần thu nhập với người này, là ba tháng thu nhập với người kia. Với người có quỹ dự phòng dồi dào, một khoản chi cho niềm vui nhẹ nhàng hơn nhiều so với người đang chật vật.

Hoàn cảnh sống. Chỗ ở rộng hay hẹp, sống ở thành phố hay nông thôn, khí hậu nóng ẩm hay lạnh, gia đình đông người hay ít người, có con nhỏ hay không. Một chiếc máy sấy quần áo rất đáng ở căn hộ không ban công vùng nồm ẩm, ít đáng ở nhà có sân phơi nắng gắt.

Điều bạn quý. Có người quý thời gian, sẵn lòng trả tiền để bớt việc. Có người quý trải nghiệm, chi cho du lịch mà ít chi cho đồ đạc. Có người quý sự bền bỉ, thích mua một lần dùng lâu. Không có cách quý nào đúng hơn, nhưng nó quyết định món nào đáng với bạn.

Một món, ba người: ví dụ chiếc xe máy tay ga đắt tiền

Để thấy năm yếu tố vận hành ra sao, dưới đây là ba người giả định cùng cân nhắc một chiếc xe máy tay ga cao cấp:

Yếu tốNgười giao hàngNhân viên văn phòng gần nhàNgười làm việc tại nhà
Số lần dùngcả ngày, mọi ngàyhai lượt mỗi ngày, quãng ngắnvài lần mỗi tuần
Việc giúp làmkiếm sống trực tiếpđi làm, đi chợđi chơi, việc vặt
Điều quýbền, ít hỏng, tiết kiệm nhiên liệuđẹp, thoải máitiện, gọn
Món đồ có đáng khôngcó thể đáng nếu bền và tiết kiệm thậttuỳ, phần nhiều trả cho vẻ đẹpthường ít đáng, bản thường đủ dùng
Phương án khácxe phổ thông bền, dễ sửabản thấp hơn một bậcxe cũ còn tốt hoặc đi xe dịch vụ

Không người nào trong bảng sai. Người giao hàng có thể thấy một chiếc xe bền, tiết kiệm là khoản đầu tư cho công việc. Nhân viên văn phòng có thể vẫn chọn xe đẹp vì niềm vui mỗi ngày, miễn là vừa với túi tiền. Người làm việc tại nhà có thể chọn xe đơn giản và dành tiền cho việc khác.

Bảng cũng cho thấy một điều: cùng một món, đôi khi người cần nó nhất lại nên chọn bản khác. Người giao hàng có thể cần độ bền và dễ sửa hơn là sự cao cấp. Cần không có nghĩa là cần bản đắt nhất.

Đọc đánh giá và lời khuyên của người khác cho đúng

Lời khen chê của người khác có ích, nhưng chỉ khi bạn biết lọc. Khi đọc một bài đánh giá hay nghe bạn bè kể, hãy đi qua các bước:

  1. Hỏi hoàn cảnh của người nói: họ dùng bao nhiêu, vào việc gì, sống ở đâu, gia đình thế nào.
  2. Tách phần mô tả sự thật khỏi phần kết luận: máy chạy êm, pin được một ngày là sự thật; đáng tiền là kết luận của họ.
  3. Giữ lại phần sự thật, so với nhu cầu của mình, bỏ qua phần kết luận nếu hoàn cảnh khác bạn.
  4. Tìm người có hoàn cảnh giống mình nhất để hỏi, thay vì người nói hay nhất hoặc đông người theo nhất.
  5. Để ý người nói có lợi ích gì từ việc khen chê không, như bán hàng, nhận quà, hay đang biện minh cho lựa chọn của họ.
  6. Cuối cùng, tự hỏi lại câu của chính mình: với mình, món này có đáng không.

Bước thứ năm rất đáng chú ý. Người đã mua một món đắt thường có xu hướng khen nó, vì chê là thừa nhận mình chọn sai. Người bán hàng hay người nhận quà để giới thiệu có lợi ích rõ ràng. Lời của họ vẫn có thông tin, nhưng cần đọc với một chút dè dặt.

Bước cuối cùng là bước quan trọng nhất. Mọi thông tin bạn thu thập được chỉ là nguyên liệu, câu trả lời phải do bạn tự đưa ra theo hoàn cảnh của mình.

Khi người trong nhà thấy khác nhau

Trong một gia đình, người này thấy đáng, người kia thấy phí là chuyện rất thường. Chồng muốn mua bộ dụng cụ làm vườn, vợ thấy không cần. Vợ muốn học khoá nấu ăn, chồng thấy học trên mạng cũng được. Cả hai thường đều có lý, vì mỗi người có số lần dùng, việc cần làm và điều quý khác nhau.

Cách nói chuyện hiệu quả nhất là đưa ra những con số và lý do cụ thể thay vì cảm nhận chung. Người muốn mua nói rõ sẽ dùng bao nhiêu lần, vào việc gì, vì sao quý điều đó. Người còn băn khoăn nói rõ lo ngại ở điểm nào: số tiền, chỗ để, hay nghi ngờ số lần dùng. Khi cả hai cùng nhìn vào những điểm cụ thể, cuộc nói chuyện chuyển từ ai đúng ai sai sang tìm cách hợp lý nhất.

Nhiều gia đình thoả thuận một khoản chi riêng cho mỗi người mỗi tháng hoặc mỗi năm, tiêu cho việc mình quý mà không cần hỏi ý người kia. Những khoản vượt mức đó mới cần bàn chung. Cách này tôn trọng sự khác biệt về điều quý, mà vẫn giữ được kỷ luật chung.

Với trẻ lớn trong nhà, cùng nói chuyện về chuyện đáng tiền là cách dạy con hiểu giá trị đồng tiền rất tự nhiên. Không cần chấm điểm hay so sánh con với ai, chỉ cần cùng con hỏi: món này con sẽ dùng bao nhiêu, vào việc gì, và con có muốn dành số tiền đó cho việc khác không.

Dấu hiệu bạn đang mua theo người khác chứ không theo mình

Đôi khi ta tưởng mình đang chọn theo nhu cầu, nhưng thật ra đang theo người khác. Các dấu hiệu sau giúp nhận ra:

  • Bạn biết tới món đồ vì thấy nhiều người quanh mình có, chứ không vì gặp khó khăn cần nó giải quyết.
  • Bạn chỉ đọc đánh giá khen, bỏ qua đánh giá chê hoặc đánh giá từ người có hoàn cảnh giống mình.
  • Bạn không nói được mình sẽ dùng nó vào việc gì cụ thể trong tuần tới.
  • Bạn muốn bản giống hệt người khác dùng, dù nhu cầu của bạn khác.
  • Bạn thấy hơi ngại nếu người quen biết bạn chọn bản rẻ hơn.
  • Bạn mua để tham gia một nhóm, một phong trào, một xu hướng đang được nhắc nhiều.

Mua theo người khác không phải lúc nào cũng sai. Có khi thấy người khác dùng giúp bạn phát hiện một nhu cầu thật mà trước đó chưa nghĩ tới. Nhưng cần quay lại câu hỏi của chính mình trước khi trả tiền.

Và nhớ rằng người khác thường ít để ý tới việc bạn dùng món gì hơn bạn tưởng. Phần lớn họ bận nghĩ về lựa chọn của chính họ.

Cùng một người, giá trị cũng đổi theo giai đoạn

Không chỉ khác nhau giữa người này và người kia, giá trị của một món còn thay đổi theo từng giai đoạn đời của chính một người. Một chiếc ô tô bảy chỗ có thể là món ít đáng với đôi vợ chồng trẻ chưa có con, nhưng trở thành món rất đáng khi nhà có hai con nhỏ và hay về quê. Mười năm sau, khi con đã lớn và đi học xa, chính chiếc xe đó lại trở thành quá to so với nhu cầu.

Khoá học, máy móc phục vụ công việc cũng vậy. Một khoá học quản lý đắt tiền có thể ít giá trị với người mới đi làm, khi họ chưa có ai để quản lý, nhưng rất đáng ở thời điểm vừa được giao nhóm. Mua đúng món nhưng sai thời điểm cũng làm giảm giá trị nhận lại.

Điều này có hai hệ quả thực tế. Thứ nhất, đừng mua quá sớm cho một nhu cầu chưa tới, như mua đồ cho con từ khi con chưa cần, mua thiết bị cho một công việc chưa bắt đầu. Đến lúc cần, có thể nhu cầu đã khác. Thứ hai, thỉnh thoảng nhìn lại những món lớn đang có và hỏi chúng còn hợp với giai đoạn hiện tại không. Một món từng rất đáng có thể đã tới lúc nên nhượng lại cho người đang ở giai đoạn cần nó.

Nhìn như vậy, câu hỏi có đáng tiền không luôn có thêm một vế thời gian: đáng với mình, ở giai đoạn này, trong khoảng bao lâu tới.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao cùng một món mà người khen người chê?

Vì giá trị không nằm trong món đồ mà ở cách từng người dùng nó. Số lần dùng, việc món đồ giúp làm, thu nhập, hoàn cảnh sống và điều mỗi người quý khác nhau nên cùng một món có thể rất đáng với người này mà phí với người kia.

Có nên mua theo lời khuyên của bạn bè không?

Lời khuyên có ích nếu hoàn cảnh của bạn bè giống bạn. Hãy hỏi họ dùng bao nhiêu, vào việc gì, sống ở đâu, rồi giữ lại phần mô tả sự thật và tự kết luận theo nhu cầu của mình.

Làm sao đọc đánh giá sản phẩm cho đúng?

Tách phần sự thật như độ bền, cách dùng khỏi phần kết luận đáng hay không. Ưu tiên đánh giá từ người có hoàn cảnh giống bạn, và để ý người viết có lợi ích gì từ việc khen chê không.

Vợ chồng thấy khác nhau về một khoản chi thì làm sao?

Nói chuyện bằng con số và lý do cụ thể thay vì cảm nhận chung: sẽ dùng bao nhiêu lần, vào việc gì, lo ngại ở điểm nào. Nhiều gia đình còn thoả thuận một khoản chi riêng cho mỗi người để tôn trọng sự khác biệt.

Người cần một món nhất có nên mua bản đắt nhất không?

Không nhất thiết. Cần một món không có nghĩa cần bản cao cấp nhất. Người dùng nhiều thường cần độ bền, dễ sửa và chi phí vận hành thấp hơn là những tính năng làm giá tăng cao.

Làm sao biết mình đang mua theo người khác?

Khi bạn biết tới món đồ vì thấy nhiều người có chứ không vì gặp khó khăn, không nói được sẽ dùng vào việc gì cụ thể, hoặc muốn đúng bản người khác dùng dù nhu cầu khác, đó là dấu hiệu nên dừng lại tự hỏi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138