XungDang.comXứng Đáng
Điện thoại, máy tính và đồ công nghệ

Có nên nâng cấp điện thoại khi máy cũ vẫn dùng tốt: tính trước khi đổi

Máy cũ còn chạy ổn, pin đủ một ngày, vẫn nhận cập nhật thì nâng cấp thường không đáng. Cách tự kiểm máy cũ, tách phần tiền trả cho cái mới và phép tính mỗi năm.

A young Vietnamese man seen from behind sitting on a balcony at dusk holding an old phone face down on his knee, warm evening light, wide shot

Nếu máy cũ vẫn mở ứng dụng bạn cần mà không giật, pin chịu được một ngày làm việc và còn nhận bản cập nhật bảo mật, thì nâng cấp lúc này thường không đáng tiền: phần lớn số tiền bỏ ra sẽ trả cho những thứ bạn ít dùng tới. Nâng cấp đáng khi có một việc cụ thể, lặp lại hằng tuần, mà máy cũ không làm nổi, hoặc khi máy sắp hết được cập nhật.

Câu hỏi "có nên đổi máy" hay đến vào đúng lúc có mẫu mới, có đợt giảm giá hoặc khi thấy bạn bè cầm máy khác. Những lúc đó cảm giác thiếu thốn rất thật, nhưng nó không phải phép tính. Phần dưới đây đi từ việc kiểm máy cũ cho công bằng, tách xem máy mới bán cho bạn những gì, tính chi phí mỗi năm dùng bằng con số giả định, rồi tới những dấu hiệu sẽ tiếc và các cách rẻ hơn lấy được phần lớn cái lợi.

Máy cũ "vẫn tốt" nghĩa là gì: bốn phép thử trong một tuần

Thử ứng dụng hằng ngày. Ghi lại trong một tuần những ứng dụng bạn mở nhiều nhất: nhắn tin, ngân hàng, bản đồ, máy ảnh, ứng dụng bán hàng hay ứng dụng công việc. Nếu chúng mở trong vài giây và không tự thoát, phần máy móc của bạn vẫn đủ. Cảm giác "máy chậm" nhiều khi chỉ đến từ một hai ứng dụng nặng, hoặc từ bộ nhớ đầy chứ không phải từ con chip.

Thử pin bằng một ngày bình thường. Sạc đầy buổi sáng, dùng như mọi ngày, tối xem còn bao nhiêu phần trăm. Nếu về nhà vẫn còn chừng một phần năm, pin chưa phải lý do đổi máy. Nếu trưa đã phải tìm ổ sạc, đó là vấn đề có thật, nhưng là vấn đề của viên pin, và viên pin thì thay được với số tiền nhỏ hơn nhiều so với cả chiếc máy.

Thử bộ nhớ. Vào phần cài đặt xem dung lượng còn trống. Máy đầy trên chín phần mười sẽ chậm, nóng và hay báo lỗi khi chụp ảnh. Dọn ảnh trùng, video cũ, tệp tải về trong ứng dụng nhắn tin thường giải phóng được một khoảng lớn mà không mất gì quan trọng.

Thử cập nhật. Xem máy còn nhận bản cập nhật hệ điều hành và bản vá bảo mật không. Đây là phép thử ít người làm mà quan trọng nhất, vì máy hết được vá là máy dùng ứng dụng ngân hàng, ví điện tử trong tình trạng hở. Khi máy đã ngừng nhận bản vá khá lâu, lý do đổi máy chuyển từ "thích" sang "cần".

Bạn thật sự trả tiền cho phần nào của máy mới

Một chiếc máy mới không phải một món, mà là một gói nhiều phần. Tách gói ra mới thấy phần nào bạn dùng mỗi ngày, phần nào chỉ dùng trong tuần đầu khoe với bạn bè.

Phần trong giáVí dụNgười dùng phổ thông dùng tới mức nào
Cốt lõiChip nhanh hơn, pin mới, bộ nhớ lớn hơnDùng mỗi ngày, nhưng máy cũ còn tốt thì khác biệt cảm nhận khá nhỏ
Máy ảnhThêm ống kính, chụp tối tốt hơn, quay mượt hơnRất đáng với người chụp cho công việc; người chụp vài tấm mỗi tuần ít thấy khác
TiệnSạc nhanh hơn, màn hình mượt hơn, nhận diện nhanh hơnDễ chịu nhưng quen sau vài tuần, rồi không còn để ý
Tên tuổi, cảm xúcMẫu mới nhất, màu mới, cảm giác cầm máy mớiMạnh nhất trong tháng đầu, nhạt dần rất nhanh
Phần thừaTính năng dành cho người dựng video, xử lý đồ hoạ nặngPhần đông không bao giờ mở tới

Nếu phần lớn số tiền rơi vào hai dòng cuối, nâng cấp lúc này là mua cảm giác. Mua cảm giác không sai, nhưng nên biết mình đang làm vậy để đặt cho nó một mức chi hợp lý.

Phép tính: chi phí mỗi năm dùng của máy cũ và máy mới

Cách so công bằng nhất là quy về chi phí mỗi năm dùng. Ví dụ giả định: máy mới giá 20 triệu, dùng ba năm, khi bán lại còn chừng 6 triệu. Phần tiền thật sự mất là 14 triệu, chia ba năm thành khoảng 4,7 triệu mỗi năm. Máy cũ của bạn nếu bán bây giờ được 4 triệu, còn nếu giữ thêm một năm thì có lẽ còn 3 triệu, cộng tiền thay pin 1 triệu. Giữ thêm một năm tốn chừng 2 triệu, rẻ hơn một nửa so với năm đầu của máy mới.

Phép tính này không nói máy mới là phí. Nó nói rằng mỗi năm giữ máy cũ là một khoản tiết kiệm có thật, và bạn nên hỏi khoản chênh đó mua được gì. Nếu khoản chênh mua được một thứ bạn dùng hằng ngày cho công việc kiếm tiền, đó là chi đáng. Nếu chỉ mua được cảm giác máy mới trong vài tuần, thì khoản đó đắt.

Còn một chi phí ít ai tính: chi phí đi kèm. Đổi máy thường kéo theo ốp lưng mới, kính cường lực mới, đôi khi cả sạc và tai nghe mới vì cổng hoặc chuẩn đã khác. Thêm thời gian chuyển dữ liệu, đăng nhập lại mọi ứng dụng, xác thực lại ngân hàng. Mấy khoản này cộng lại không nhỏ, và chúng không bao giờ có trên bảng giá.

Những lý do nâng cấp đáng tiền

Máy hết được vá bảo mật. Đây là lý do mạnh nhất. Khi điện thoại là nơi bạn giữ tài khoản ngân hàng, mã xác thực và ảnh giấy tờ, một chiếc máy không còn được vá là rủi ro có thật, không còn là chuyện sở thích.

Một việc kiếm tiền cần đến. Người bán hàng trên mạng chụp ảnh sản phẩm mỗi ngày, người làm nội dung quay video, người chạy giao hàng cần định vị chuẩn và pin bền. Khi máy cũ làm chậm công việc mỗi ngày, khoản chênh được trả lại bằng giờ công.

Máy hỏng một phần quan trọng. Màn hình sọc, loa rè, cổng sạc lỏng cùng lúc, mà tổng tiền sửa đã gần bằng một nửa giá máy tương đương còn tốt. Lúc đó sửa thường là ném tiền vào một chiếc máy đã già.

Nhu cầu đổi hẳn. Bạn chuyển sang công việc cần ứng dụng nặng hơn, cần hai số thuê bao, hoặc cần màn hình lớn hơn vì mắt đã kém. Đổi vì nhu cầu sống đã khác là lý do chính đáng.

Dấu hiệu sẽ tiếc sau ba tháng

Mấy dấu hiệu dưới đây hay xuất hiện ở những lần đổi máy mà sau một mùa người ta thấy hụt tiền hơn là vui:

  • Bạn không kể được một việc cụ thể máy mới làm được mà máy cũ không làm được, chỉ nói "nó mượt hơn".
  • Quyết định đến ngay sau khi xem quảng cáo, buổi ra mắt hoặc thấy đồng nghiệp đổi máy.
  • Để mua, bạn phải cắt một khoản khác đã định trước như quỹ học của con, tiền sửa xe, tiền dự phòng.
  • Phải trả góp nhiều tháng cho một món mà giá trị của nó giảm nhanh nhất ngay trong năm đầu.
  • Máy cũ chưa hề được dọn bộ nhớ, chưa thay pin, chưa thử cài lại, mà đã bị coi là "hết dùng được".
  • Bạn mua bản cao nhất vì "đã đổi thì đổi cho đáng", trong khi nhu cầu thật chỉ cần bản thường.

Có hai dấu hiệu trở lên thì nên chờ thêm một tháng. Nếu sau một tháng ý muốn vẫn còn và bạn đã kể được lý do cụ thể, lúc đó mua sẽ ít tiếc hơn nhiều.

Một mẹo nhỏ giúp tách mong muốn thật khỏi cơn hứng: ghi tên món định mua và lý do vào ghi chú điện thoại, kèm ngày ghi. Mỗi lần ý muốn quay lại thì đọc lý do cũ. Lý do thật thường còn nguyên sau nhiều tuần, còn lý do theo cảm hứng thì đọc lại thấy nhạt.

Phương án rẻ hơn lấy phần lớn cái lợi

Thay pin. Phần lớn cảm giác "máy cũ tệ" đến từ pin chai. Thay pin ở nơi có bảo hành linh kiện tốn một phần nhỏ giá máy mới mà cho lại gần như trọn một ngày dùng.

Dọn máy, cài lại từ đầu. Sao lưu xong rồi khôi phục cài đặt gốc, chỉ cài lại ứng dụng thật sự dùng. Nhiều chiếc máy hai ba năm tuổi chạy nhanh lên thấy rõ sau một buổi tối dọn dẹp.

Mua bản thấp hơn của đời mới, hoặc đời trước. Nếu đã đến lúc phải đổi, bản tiêu chuẩn hay đời trước thường cho phần cốt lõi gần như đủ, chỉ thiếu phần tên tuổi và vài tính năng phụ.

Chờ đợt máy cũ được giảm giá tự nhiên. Khi đời mới ra, đời trước thường hạ giá. Người không cần mẫu mới nhất lấy được phần lớn cái lợi với số tiền thấp hơn rõ.

Thêm phụ kiện thay vì đổi máy. Pin dự phòng nhỏ cho người hay đi xa, thẻ nhớ hoặc lưu trữ ngoài cho người hết chỗ chứa ảnh. Giải đúng nỗi khó chịu với số tiền nhỏ.

Câu tự hỏi trước khi trả tiền

Trả lời thật lòng sáu câu dưới đây trước khi ra cửa hàng. Càng nhiều câu rơi vào cột "chưa đáng", càng nên giữ máy cũ thêm một mùa.

Câu hỏiNếu trả lời là cóNếu trả lời là không
Máy cũ còn nhận bản vá bảo mật không?Chưa có lý do bắt buộc phải đổiĐổi là cần, không chỉ là thích
Đã thử thay pin và dọn máy chưa?Đã loại trừ hai cách rẻ nhấtThử trước, có khi không phải đổi
Có việc cụ thể hằng tuần máy cũ không làm được?Nâng cấp có chỗ đứngPhần lớn tiền sẽ trả cho cảm giác
Mua bằng tiền đã để dành sẵn cho việc này?Không ảnh hưởng khoản khácChi lớn đang lấn sang khoản cần hơn
Bản tiêu chuẩn có đủ cho việc cụ thể đó?Không cần bản cao nhấtXem lại xem đang mua cái gì
Biết sẽ bán hoặc dùng máy cũ vào việc gì?Thu lại được một phầnMáy cũ nằm ngăn kéo, mất trắng phần đó

Bảng không nhằm cấm ai đổi máy. Nó chỉ giúp số tiền bỏ ra đi đúng chỗ: trả cho việc bạn cần, ở mức vừa với túi tiền, vào lúc hợp lý. Một chiếc điện thoại được chọn sau khi trả lời đủ sáu câu này thường dùng vui và dùng lâu hơn hẳn chiếc được mua trong một buổi tối lướt quảng cáo.

Câu hỏi thường gặp

Điện thoại dùng được mấy năm thì nên đổi?

Không có con số chung. Mốc hợp lý là khi máy ngừng nhận bản vá bảo mật, hoặc khi việc hằng ngày bị chậm rõ mà thay pin, dọn máy không cứu được. Nhiều người dùng tốt ba đến năm năm nếu thay pin một lần giữa chừng.

Máy chậm thì có phải do máy cũ không?

Không hẳn. Bộ nhớ gần đầy, quá nhiều ứng dụng chạy nền và pin chai đều làm máy chậm. Dọn bộ nhớ, gỡ ứng dụng không dùng và cài lại từ đầu thường cải thiện rõ trước khi phải nghĩ tới chuyện đổi máy.

Đổi máy có nên bán máy cũ ngay không?

Nên quyết từ trước khi mua máy mới: bán, để lại cho người nhà, hay giữ làm máy phụ. Máy cũ để trong ngăn kéo vài năm mất gần hết giá trị. Nhớ sao lưu, đăng xuất mọi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc trước khi giao máy.

Có nên trả góp để đổi điện thoại mới?

Bài này không khuyên vay hay trả góp. Nếu phải chia nhỏ nhiều tháng mới mua được, đó là tín hiệu món này đang lớn so với ngân sách hiện tại; máy cũ còn dùng tốt thì chờ để dành đủ thường nhẹ đầu hơn.

Máy cũ hết được cập nhật thì có dùng tiếp được không?

Vẫn gọi, nhắn tin và dùng nhiều ứng dụng được, nhưng rủi ro bảo mật tăng dần, một số ứng dụng ngân hàng có thể ngừng hỗ trợ. Nếu dùng tiếp, hạn chế cài ứng dụng lạ và cân nhắc chuyển việc giao dịch tiền sang thiết bị khác.

Nâng cấp vì máy ảnh có đáng không?

Đáng nếu ảnh là một phần công việc hoặc sở thích bạn thật sự dành thời gian mỗi tuần. Nếu chỉ chụp vài tấm gửi gia đình, khác biệt giữa máy ảnh đời mới và đời trước thường khó nhận ra khi xem trên màn hình điện thoại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138