Xe máy điện đáng mua khi quãng đường mỗi ngày của bạn nằm gọn trong khoảng pin đi được với dư phòng rộng, bạn có chỗ sạc an toàn ở nhà hoặc nơi làm, và giữ xe đủ lâu để phần tiết kiệm tiền nhiên liệu bù được tiền pin. Nó chưa đáng với người đi xa thất thường, không có chỗ sạc ổn định, hoặc hay đổi xe sau một hai năm.
Bài không bàn xe nào tốt hơn xe nào và không nêu giá. Bài đưa ra ba phép tính bạn tự làm được trong một buổi tối: quãng đường, tiền năng lượng, tiền pin. Các con số là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính.
Quãng đường mỗi ngày và quãng đường thật của pin
Con số quãng đường mà người bán nói thường đo trong điều kiện thuận lợi: một người ngồi, đường bằng, tốc độ đều, pin mới. Đường thật thì khác. Chở thêm một người, đi nhiều dốc cầu, chạy nhanh, trời nóng gắt hay pin đã dùng vài năm đều làm quãng đường ngắn lại. Người dùng lâu năm thường nói nên tính quãng đường thật chỉ bằng khoảng bảy phần mười con số quảng cáo, và còn thấp hơn khi pin đã cũ. Đây là ước lượng kinh nghiệm, bạn nên hỏi thêm người đang dùng đúng loại xe đó.
Sau đó, ghi lại quãng đường mỗi ngày của bạn trong hai tuần, kể cả những chuyến ghé chợ, đón con, đi việc riêng buổi tối. Lấy ngày đi nhiều nhất trong hai tuần, không lấy ngày trung bình. Nếu ngày đi nhiều nhất vẫn chỉ dùng khoảng một nửa quãng đường thật của pin, bạn có dư phòng thoải mái. Nếu ngày đi nhiều nhất chạm sát giới hạn, sẽ có những hôm bạn phải chạy về nhà với cảm giác lo pin, và theo thời gian khi pin chai, những hôm ấy nhiều dần.
Người có lịch đi thất thường, hôm nay vài cây số, hôm sau sang tỉnh bên, là nhóm khó dùng xe điện làm xe duy nhất nhất.
Tiền sạc so với tiền xăng: phép tính chi phí mỗi ki lô mét
Tiền năng lượng cho mỗi ki lô mét của xe máy điện thường thấp hơn xe xăng khá nhiều, nhất là khi sạc ở nhà theo giá điện sinh hoạt. Nhưng khoản đó nhỏ, nên tổng tiết kiệm phụ thuộc vào bạn đi bao xa. Giả sử chi phí năng lượng của xe xăng là 10 đơn vị cho mỗi trăm ki lô mét, còn xe điện là 3 đơn vị cho cùng quãng đường (một tỷ lệ giả định, hãy tự tính lại theo giá điện bậc thang nhà bạn đang chịu):
| Quãng đường mỗi ngày | Tiết kiệm mỗi năm (ba trăm ngày) | Nhận xét |
|---|---|---|
| 10 ki lô mét | khoảng 2 lần 100 đơn vị | đi ít, phần tiết kiệm nhỏ, cần nhiều năm mới đáng kể |
| 25 ki lô mét | khoảng 5 lần 100 đơn vị | mức đi làm phổ biến trong thành phố |
| 40 ki lô mét | khoảng 8 lần 100 đơn vị | tiết kiệm rõ, nhưng phải chắc pin đủ dư phòng |
| 60 ki lô mét trở lên | lớn hơn nữa | tiết kiệm cao nhất nhưng cũng chạm giới hạn pin nhiều nhất |
Một chi tiết hay bị bỏ qua: sạc xe vào tiền điện nhà có thể đẩy cả hoá đơn sang bậc giá cao hơn, nhất là nhà đang dùng điều hoà nhiều. Hãy xem hoá đơn điện vài tháng gần nhất để biết nhà bạn đang ở bậc nào trước khi lấy giá điện rẻ nhất làm phép tính.
Pin là khoản lớn nhất cần tính
Phần tiền tiết kiệm từ nhiên liệu chỉ thật sự là tiết kiệm sau khi trừ tiền pin. Pin xe điện có tuổi thọ tính theo số lần sạc xả và theo năm tháng, rồi dung lượng giảm dần. Khi quãng đường thật không còn đủ cho nhu cầu hằng ngày, bạn sẽ phải thay pin, và đó là một khoản không nhỏ so với giá xe.
Phép tính đơn giản: lấy số năm pin dùng được với nhu cầu của bạn, ước theo điều kiện bảo hành và theo lời người đang dùng, rồi chia giá một bộ pin thay thế cho số năm đó. Bạn được "tiền pin mỗi năm". Đặt nó cạnh khoản tiết kiệm nhiên liệu mỗi năm ở bảng trên. Nếu tiền pin mỗi năm ăn gần hết phần tiết kiệm, xe điện không rẻ hơn, chỉ khác cách trả: trả xăng từng tuần hay trả pin một lần.
Một số nơi bán xe kèm hình thức thuê pin, trả theo tháng hoặc theo quãng đường, còn pin thuộc về bên cho thuê. Cách này làm giá mua ban đầu thấp hơn và chuyển rủi ro chai pin sang bên kia, đổi lại bạn có một khoản trả đều mãi mãi. Hãy đọc kỹ điều kiện: mức trả tối thiểu mỗi tháng kể cả khi không đi, đổi pin ở đâu, khi bán xe thì hợp đồng thuê pin xử lý thế nào. Bài không khuyên chọn hình thức nào, chỉ nhắc rằng hai cách có cấu trúc chi phí rất khác nhau.
Chỗ sạc an toàn quyết định xe có dùng được hay không
Nhiều người mua xe điện xong mới phát hiện việc sạc phiền hơn họ tưởng. Trước khi mua, hãy trả lời được những câu sau:
- Ở nhà sạc ở đâu: có ổ điện riêng, chắc chắn, gần chỗ để xe, không phải kéo dây qua lối đi không.
- Nếu ở chung cư hay nhà trọ, ban quản lý hoặc chủ nhà có cho sạc trong hầm, trong phòng không, có khu sạc riêng không, quy định có thể đổi sau này không.
- Chỗ sạc có nằm trên lối thoát hiểm, gần đồ dễ cháy, hay trong phòng ngủ không. Sạc qua đêm ở những chỗ như vậy là rủi ro thật.
- Ở nơi làm có thể sạc thêm khi cần không, hay mọi việc dồn hết vào chỗ sạc ở nhà.
- Khi về quê, đi chơi xa, có chỗ sạc dọc đường hay ở nơi đến không.
Về an toàn, nguyên tắc chung là dùng đúng bộ sạc đi kèm, cắm vào ổ điện chịu tải phù hợp, không sạc khi pin vừa chạy xong còn nóng hoặc bị ngập nước, không để xe sạc ở nơi không ai biết khi có sự cố. Thấy pin phồng, có mùi lạ hoặc sạc nóng bất thường thì ngừng sử dụng và mang tới nơi bảo hành, không tự tháo pin.
Giá trị bán lại sau vài năm
Xe máy điện cũ khó bán hơn xe xăng cũ, và lý do chính là pin. Người mua xe cũ không biết pin còn bao nhiêu, nên họ trả giá như thể sắp phải thay pin. Thêm vào đó, công nghệ pin và xe điện thay đổi nhanh, đời mới ra làm đời cũ kém hấp dẫn hơn. Vì thế, với xe điện, nên tính giá trị bán lại thấp hơn xe xăng cùng tầm, và coi những năm đầu là giai đoạn mất giá nhanh.
Hệ quả là xe máy điện hợp với người giữ xe lâu, dùng tới khi pin hết đáp ứng rồi mới tính chuyện thay pin hay bán. Người có thói quen đổi xe sau một hai năm sẽ gánh phần mất giá đầu, phần mà khoản tiết kiệm nhiên liệu trong một hai năm khó bù nổi.
Nếu tính bán lại, hãy giữ đủ giấy tờ bảo hành, sổ ghi các lần bảo dưỡng, và nếu được, nhờ nơi bán kiểm tra tình trạng pin trước khi bán để người mua yên tâm hơn.
Dấu hiệu sẽ tiếc sau ba đến sáu tháng
Những dấu hiệu dưới đây thường báo trước một chiếc xe điện sẽ nằm nhà nhiều hơn dự tính, hoặc làm chủ xe mệt mỏi:
- Ngày đi nhiều nhất của bạn đã sát giới hạn quãng đường thật của pin, chưa tính chuyện pin chai.
- Chỗ sạc ở nhà là tạm bợ, phải kéo dây, hay phụ thuộc vào sự đồng ý của người khác.
- Bạn hay chở thêm người, chở hàng nặng hoặc đi đường đèo dốc.
- Bạn mua vì nghe nói "rẻ hơn hẳn" nhưng chưa tự tính tiền pin mỗi năm.
- Nhà chỉ có một xe, và vẫn có những chuyến đi xa đột xuất mà không có xe khác thay.
Nếu có từ hai dấu hiệu trở lên, hãy cân nhắc giữ xe xăng làm xe chính, hoặc chỉ mua xe điện làm xe thứ hai cho những chuyến ngắn quen thuộc.
Còn một kiểu tiếc khác ít ai nói: tiếc vì phải thay đổi nếp sống quanh việc sạc. Người quen đổ xăng năm phút mỗi tuần nay phải nhớ cắm sạc mỗi tối, tính trước pin cho hôm sau, chọn đường có chỗ sạc khi đi xa. Với người thích kế hoạch, đó là chuyện nhỏ. Với người hay quên và lịch thất thường, nó là một phiền toái lặp lại mỗi ngày, và phiền toái lặp lại là thứ làm người ta bỏ xe nằm góc nhà.
Câu tự hỏi trước khi trả tiền
Trả lời bằng con số bạn tự đo, không dùng con số trên tờ quảng cáo:
| Câu hỏi | Nghiêng về đáng | Nghiêng về chờ |
|---|---|---|
| Ngày đi nhiều nhất so với quãng đường thật của pin | dưới một nửa | sát hoặc vượt |
| Chỗ sạc ở nhà | cố định, an toàn, được phép | tạm bợ hoặc chưa chắc được phép |
| Tiền pin mỗi năm so với tiết kiệm nhiên liệu | thấp hơn rõ | gần bằng hoặc cao hơn |
| Định giữ xe bao lâu | tới khi pin hết dùng được | một hai năm rồi đổi |
| Có xe khác cho chuyến đi xa không | có | không |
Khi phần lớn câu trả lời ở cột giữa, xe máy điện nhiều khả năng sẽ là khoản chi bạn hài lòng. Khi phần lớn ở cột cuối, tiết kiệm trên giấy dễ biến thành phiền toái thật.
Nếu còn phân vân, hãy mượn hoặc thuê một chiếc xe điện cùng tầm trong một tuần và đi đúng lịch thường ngày của mình: sáng đi làm, chiều đón con, tối ghé chợ. Một tuần đủ để biết pin còn bao nhiêu khi về tới nhà, việc cắm sạc mỗi tối có phiền không, và chỗ để xe có thật sự hợp cho việc sạc. Những điều đó nói nhiều hơn mọi tờ thông số.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy điện có thật sự rẻ hơn xe xăng không?
Tiền năng lượng mỗi ki lô mét thường rẻ hơn khá nhiều, nhưng tổng chi phí còn phải cộng tiền pin thay thế và phần mất giá khi bán lại. Người đi nhiều và giữ xe lâu thường thấy rẻ hơn thật. Người đi ít và đổi xe sớm có thể không tiết kiệm được bao nhiêu.
Quãng đường thật của xe máy điện là bao nhiêu?
Thường thấp hơn con số quảng cáo, vì chở nặng, đi dốc, chạy nhanh, trời nóng và pin cũ đều làm giảm quãng đường. Cách an toàn là hỏi người đang dùng đúng loại xe đó trong điều kiện giống bạn, và chỉ mua khi ngày đi nhiều nhất của bạn dùng chưa tới một nửa quãng đường thật.
Sạc xe máy điện qua đêm có an toàn không?
Có thể an toàn khi dùng đúng bộ sạc đi kèm, ổ điện chịu tải phù hợp, chỗ sạc thoáng, không nằm trên lối thoát hiểm và không gần đồ dễ cháy. Không nên sạc trong phòng ngủ hay ở nơi không ai để ý. Thấy pin phồng, nóng bất thường hay có mùi lạ thì ngừng dùng và mang đi bảo hành.
Nên mua đứt pin hay thuê pin?
Hai cách có cấu trúc chi phí khác nhau: mua đứt thì trả nhiều lúc đầu và tự chịu chuyện pin chai, thuê pin thì giá xe thấp hơn nhưng có khoản trả đều lâu dài. Hãy đọc kỹ mức trả tối thiểu, điều kiện đổi pin và cách xử lý khi bán xe trước khi chọn.
Xe máy điện cũ có khó bán không?
Thường khó bán hơn và mất giá nhanh hơn xe xăng cùng tầm, chủ yếu vì người mua lo về tình trạng pin và đời xe mới ra liên tục. Giữ đủ giấy tờ bảo hành, sổ bảo dưỡng và kiểm tra pin trước khi bán giúp giữ giá phần nào.
Ai không nên dùng xe máy điện làm xe duy nhất?
Người có lịch đi thất thường, hay đi tỉnh xa, chở nặng hoặc không có chỗ sạc ổn định nên cân nhắc kỹ. Với những người này, xe điện hợp làm xe thứ hai cho chuyến ngắn quen thuộc hơn là làm phương tiện duy nhất của cả nhà.